Türkiye'de Tefsir

Osmanlı Dönemi Mirası

Osmanlı medreselerinde tefsir dersleri daha çok Beyzâvî'nin Envârü't-Tenzîl'i ve Zemahşerî'nin el-Keşşâf'ı üzerinden yürütülmüş, bu eserlere çok sayıda hâşiye yazılmıştır. Dönemin öne çıkan tefsirleri:

• Ebüssuûd Efendi: İrşâdü'l-Akli's-Selîm — Arapça dirayet tefsiri; Kanunî dönemi şeyhülislamının eseri.
• İsmâil Hakkı Bursevî: Rûhu'l-Beyân — işârî-tasavvufî tefsir.
• Ayıntâbî Mehmed Efendi: Tibyân Tefsiri — halkın anlayacağı dille yazılmış Türkçe tefsir.
• İsmâil Ferruh Efendi: Mevâkib — Türkçe tefsir.

Cumhuriyet'in İlk Yılları: Meal ve Tefsir Projesi

1925'te Türkiye Büyük Millet Meclisi, Kur'an'ın Türkçe meal ve tefsirinin hazırlanmasını kararlaştırdı; iş Diyanet İşleri Reisliğine verildi. Meal görevi Mehmed Âkif Ersoy'a, tefsir görevi Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır'a verildi. Mehmed Âkif mealden vazgeçince meal görevi de Elmalılı'ya geçti.

• Elmalılı M. Hamdi Yazır: Hak Dini Kur'an Dili — Cumhuriyet döneminin en kapsamlı Türkçe tefsiri; rivayet ve dirayeti birleştirir, Hanefî-Mâtürîdî çizgiyi esas alır.

Cumhuriyet Dönemi Diğer Tefsir ve Mealler

• Konyalı Mehmed Vehbi: Hülâsatü'l-Beyân fî Tefsîri'l-Kur'ân — sade dille yazılmış, halk arasında yaygın tefsir.
• Ömer Nasuhi Bilmen: Kur'ân-ı Kerîm'in Türkçe Meâl-i Âlîsi ve Tefsiri. Ayrıca Büyük Tefsir Tarihi adlı eseri vardır.
• Hasan Basri Çantay: Kur'ân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm — açıklamalı meal.
• Süleyman Ateş: Yüce Kur'an'ın Çağdaş Tefsiri.
• Celâl Yıldırım: İlmin Işığında Asrın Kur'an Tefsiri.
• Diyanet İşleri Başkanlığı: Kur'an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir — Hayreddin Karaman, Mustafa Çağrıcı, İbrahim Kâfi Dönmez ve Sadrettin Gümüş'ten oluşan heyet tarafından hazırlanmıştır.

Tefsir Tarihi ve Usulü Çalışmaları

• İsmail Cerrahoğlu: Tefsir Usûlü ve Tefsir Tarihi.
• Ömer Nasuhi Bilmen: Büyük Tefsir Tarihi.
• İlahiyat fakültelerinde konulu tefsir, Kur'an ilimleri ve tefsir tarihi üzerine akademik çalışmalar yaygınlaşmıştır.

Çağdaş Yönelimler

Türkiye'de son dönemde konulu tefsir, Kur'an'ın nüzul sırasına göre tefsiri ve Kur'an'ın bütünlüğünü esas alan çalışmalar artmıştır. Mealler çoğalmış; Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı mealleri geniş kitlelere ulaşmıştır. Klasik tefsirlerin (Taberî, Râzî, İbn Kesîr, Kurtubî vb.) Türkçe çevirileri de yapılmıştır.

Sınav uyarısı: Hak Dini Kur'an Dili Elmalılı'nın; Hülâsatü'l-Beyân Konyalı Mehmed Vehbi'nin; Kur'an Yolu Diyanet'in heyet tefsiridir. TBMM kararıyla meal görevi önce Mehmed Âkif'e verilmişti.