Haciz ve Paraya Çevirme

Haciz (İİK md. 78 vd.)

Haciz, borçlunun malları üzerinde, alacaklının alacağını karşılamak amacıyla icra dairesi tarafından konulan ve borçlunun o mallar üzerindeki tasarruf yetkisini sınırlayan bir cebrî icra işlemidir.

• Haciz isteme: Ödeme emri veya icra emri kesinleşen alacaklı, kanunda öngörülen süre (ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl) içinde haciz isteyebilir. Süresinde haciz istenmezse takip dosyası işlemden kaldırılır; yenileme ile canlandırılabilir.
• Haczin kapsamı (md. 85): Borçlunun yeter miktarda taşınır, taşınmaz malı ile alacak ve haklarından alacaklının alacağına, faizine ve masraflarına yetecek kadarı haczedilir. Önce taşınırlar ve borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları, yetmezse taşınmazlar haczedilir.
• Üçüncü kişilerdeki alacakların haczi (md. 89): Borçlunun üçüncü kişideki alacağı haczedilince üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderilir; üçüncü kişi yedi gün içinde itiraz etmezse borç zimmetinde sayılır.

Haczedilemeyen Mallar ve Haklar (md. 82-83)

• Devlet malları ve kamu hizmetine tahsis edilmiş mallar.
• Borçlu ve ailesi için lüzumlu olan ev eşyası.
• Borçlunun ve ailesinin hâline münasip evi (taşınmazın değeri fazlaysa satılıp hâline münasip ev alınacak kadarı borçluya bırakılır; bu koruma ipotek alacaklısına karşı ileri sürülemez).
• Mesleğin icrası için gerekli olan alet, araç ve kitaplar.
• Tarımla geçinen borçlunun kendisi ve ailesine yetecek arazisi, çift hayvanları ve tarım aletleri.
• Askerî teçhizat, nafaka, sosyal güvenlik kurumlarından alınan emekli maaşları (nafaka alacakları ile kurumun alacakları hariç).
• Maaş, ücret ve benzeri gelirler (md. 83): Borçlu ile ailesinin geçimi için hâkimin takdir edeceği miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar dörtte birden aşağı olamaz (nafaka alacakları hariç).
• Borçlunun haczedilmezlik hakkından önceden feragat etmesi geçersizdir; haczedilemeyen malın haczine karşı icra mahkemesine şikâyet edilebilir.

İstihkak İddiası (md. 96-99)

Haczedilen malın borçluya değil kendisine ait olduğunu iddia eden üçüncü kişi istihkak iddiasında bulunabilir. Mal borçlunun elinde ise istihkak iddiası alacaklıya bildirilir; alacaklı itiraz ederse üçüncü kişi yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açar. Mal üçüncü kişinin elinde ise alacaklı istihkak davası açmak zorundadır. Mülkiyet karinesi zilyet lehinedir.

Paraya Çevirme

• Satış isteme: Alacaklı, haciz tarihinden itibaren kanunda gösterilen süre içinde satış istemezse haciz kendiliğinden kalkar (md. 106-110).
• Kıymet takdiri: Haczedilen malın değeri icra dairesince (gerekirse bilirkişiyle) belirlenir; takdir edilen kıymete karşı taraflar yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla itiraz edebilir.
• İhale: Satış kural olarak açık artırmayla ve elektronik ortamda yapılır. İhalede verilen bedelin malın tahmin edilen değerinin yüzde ellisini bulması, rüçhanlı alacaklar ile satış ve paylaştırma masraflarını geçmesi gerekir.
• İhalenin feshi (md. 134): İlgililer, ihaleye fesat karıştırıldığı veya satış ilanının tebliğ edilmemesi gibi usulsüzlük nedenleriyle, ihaleden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinden ihalenin feshini isteyebilir; her hâlde ihale tarihinden itibaren bir yıl geçmekle bu hak düşer.
• Paraların paylaştırılması ve sıra cetveli (md. 138-140): Satış bedeli birden fazla haciz alacaklısı arasında yetmezse sıra cetveli düzenlenir. Sıra cetveline itiraz yedi gün içinde icra mahkemesinde yapılır. Rehinli alacaklılar rehin bedelinden öncelikle yararlanır; işçi ücretleri gibi imtiyazlı alacaklar iflas sırasına göre önceliklidir.
• Alacak tamamen karşılanamazsa alacaklıya aciz vesikası verilir; bu belge borç ikrarı niteliğindedir ve faiz işlemez.