İtiraz ve İtirazın Kaldırılması

İtirazın Takibe Etkisi

İlamsız takipte borçlunun ödeme emrine süresi içinde itiraz etmesi takibi durdurur (İİK md. 66). Alacaklı, durmuş takibe devam edebilmek için itirazı ortadan kaldırmak zorundadır. Bunun iki yolu vardır: genel mahkemede itirazın iptali davası veya icra mahkemesinde itirazın kaldırılması.

İtirazın İptali Davası (md. 67)

• Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurarak genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir.
• Dava genel mahkemelerde (asliye hukuk, asliye ticaret vb.) görülür; tam yargılama yapılır ve her türlü delil kullanılabilir. Kural olarak dava açılmadan önce arabuluculuk şartı aranabilir (ticari alacak, tüketici ve iş uyuşmazlıklarında).
• İcra inkâr tazminatı: Borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse, talep üzerine borçlu, likit (belirli veya belirlenebilir) alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilir. Alacaklının takipte haksız ve kötüniyetli olduğu anlaşılırsa alacaklı da aynı oranda kötüniyet tazminatına mahkûm edilir.
• İtirazın iptali kararının kesinleşmesi gerekmeden alacaklı takibe devam edebilir.

İtirazın Kaldırılması (md. 68-68/a)

• Kesin kaldırma (md. 68): Alacaklının takibi bir imzası ikrar edilmiş (borçlunun kabul ettiği) veya noterlikçe onaylanmış ya da düzenlenmiş borç ikrarını içeren belgeye veya resmî daireler ya da yetkili makamlarca usulüne göre verilmiş bir makbuz veya belgeye dayanıyorsa, alacaklı itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Borçlu, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ya da zamanaşımını ancak aynı nitelikte belgelerle ispat edebilir.
• Geçici kaldırma (md. 68/a): Adi senede dayanan takipte, borçlu imzasını inkâr ettiğinde yapılan inceleme sonucunda imzanın borçluya ait olduğu anlaşılırsa itiraz geçici olarak kaldırılır. Bu durumda borçlu, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde genel mahkemede borçtan kurtulma davası açabilir; açmazsa geçici kaldırma kararı kesinleşir.
• İcra mahkemesindeki itirazın kaldırılması incelemesi belgeye dayalı, sınırlı bir incelemedir; verilen karar maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz.
• İmzaya itirazın haksız çıkması hâlinde borçlu ayrıca para cezası ve inkâr tazminatıyla da karşılaşabilir.

Menfi Tespit ve İstirdat Davaları (md. 72)

• Menfi tespit davası: Borçlu, icra takibinden önce veya sonra borçlu olmadığının tespiti için genel mahkemede dava açabilir. Takipten önce açılan davada mahkeme, alacaklının talebi ve teminat karşılığında ihtiyati tedbir kararı verebilir; takipten sonra açılan davada ihtiyati tedbirle icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmesi önlenebilir, ancak takip durdurulamaz.
• İstirdat davası: Borçlu, takip sırasında borçlu olmadığı bir parayı ödemek zorunda kalmışsa, paranın tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat (geri alma) davası açabilir.
• Menfi tespit davası borçlu lehine sonuçlanırsa takip durur ve alacaklı, alacağının yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir (kötüniyet aranır).