Üretim Planlama

Üretim Sistemleri

• Sipariş üzerine (atölye tipi) üretim: Müşteri siparişine göre, düşük hacimli ve çeşitli ürünler; genel amaçlı makineler ve sürece göre yerleşim.
• Parti (kesikli) üretim: Belirli miktarlarda (partiler hâlinde) aynı ürünün üretilmesi; ilaç, mobilya.
• Kitle (seri) üretim: Standart ürünlerin yüksek hacimde, montaj hatlarında üretimi; otomotiv, beyaz eşya.
• Sürekli (akış) üretim: Kesintisiz, homojen ürünlerin akış hâlinde üretimi; rafineri, kimya, çimento.
• Proje tipi üretim: Tek ve büyük ölçekli ürünler; köprü, gemi, bina (sabit konumlu yerleşim).
• Kitlesel kişiselleştirme (mass customization): Kitle üretiminin verimliliğiyle müşteriye özel ürün sunma.

Talep Tahmini

Üretim planlamasının ilk adımıdır. Nitel yöntemler (uzman görüşü, Delphi tekniği, satış gücü tahminleri, pazar araştırması) ve nicel yöntemler (zaman serisi analizi — basit ve ağırlıklı hareketli ortalama, üssel düzeltme, trend analizi; nedensel yöntemler — regresyon analizi) kullanılır. Tahmin hatası ölçütleri: ortalama mutlak sapma (MAD), ortalama hata karesi (MSE).

Planlama Hiyerarşisi

• Toplu (agrega) üretim planlaması: Orta vadede (3-18 ay) toplam üretim düzeyinin, işgücünün ve stokların belirlenmesi. Stratejiler: seviye (düzey) stratejisi — sabit üretim, talep dalgalanmaları stokla karşılanır; kovalama (talep izleme) stratejisi — üretim talebe göre ayarlanır (işçi alma-çıkarma, fazla mesai); karma strateji.
• Ana üretim çizelgesi (MPS): Hangi nihai üründen, hangi dönemde, ne kadar üretileceğini gösterir.
• Malzeme ihtiyaç planlaması (MRP): Ana üretim çizelgesi, ürün ağacı (malzeme listesi) ve stok kayıtlarını kullanarak bağımlı talepli malzemelerin ne zaman ve ne kadar sipariş edileceğini hesaplar. MRP II (üretim kaynakları planlaması) kapasite ve finansı da kapsar; ERP (kurumsal kaynak planlaması) tüm işletme fonksiyonlarını bütünleştirir.
• Çizelgeleme: İşlerin makine ve iş istasyonlarına sıralanması. Öncelik kuralları: FCFS (ilk gelen ilk hizmet), SPT (en kısa işlem süresi — ortalama akış süresini en aza indirir), EDD (en erken teslim tarihi — maksimum gecikmeyi en aza indirir), kritik oran. İki makineli akış tipi çizelgelemede Johnson algoritması toplam tamamlanma süresini en aza indirir. Gantt şeması görsel araçtır.

Proje Planlama

• CPM (kritik yol yöntemi): Faaliyet sürelerinin kesin bilindiği projelerde, projenin en uzun yolu olan kritik yolu belirler; kritik yoldaki faaliyetlerde gecikme projeyi geciktirir (bolluk süresi sıfırdır).
• PERT: Faaliyet sürelerinin belirsiz olduğu projelerde iyimser (a), en olası (m) ve kötümser (b) süreleri kullanır: beklenen süre = (a + 4m + b) / 6.

Yalın Üretim ve Bakım

• Yalın üretim: Toyota üretim sistemine dayanır; israfın (aşırı üretim, bekleme, taşıma, gereksiz işlem, stok, gereksiz hareket, hatalı ürün) ortadan kaldırılmasını amaçlar. Araçları: JIT, Kanban, 5S, Kaizen, poka-yoke, SMED (hızlı kalıp değiştirme).
• Bakım türleri: Arıza sonrası (düzeltici), önleyici (koruyucu) ve kestirimci bakım; Toplam Verimli Bakım (TPM).