Okul Öncesi Eğitim Yaklaşımları

Okul Öncesi Eğitim Yaklaşımlarının Genel Çerçevesi

Okul öncesi eğitimde farklı kuramsal temellere dayanan çeşitli yaklaşımlar vardır. Bu yaklaşımlar çocuğu, öğrenmeyi, öğretmenin rolünü, eğitim ortamını ve aileyi farklı biçimlerde ele alır. Türkiye'deki okul öncesi eğitim programı eklektik bir yapıdadır: Farklı yaklaşımların güçlü yönlerinden yararlanır (gelişimsel, çocuk merkezli, oyun temelli, öğrenme merkezli, aile katılımlı).

Montessori Yaklaşımı

• Kurucusu: Maria Montessori (İtalya'nın ilk kadın tıp doktorlarından; 1907'de Roma'da Casa dei Bambini).
• Temel ilkeler: Çocuğa saygı; emici zihin (0-6 yaş çocuğun çevresindeki her şeyi zahmetsizce özümsemesi); hassas dönemler (düzen, dil, hareket, duyusal deneyim, küçük nesneler, sosyal davranış için hassasiyet dönemleri); hazırlanmış çevre (çocuk boyutunda, düzenli, estetik, materyallerin ulaşılabilir olduğu ortam); özgürlük ve disiplin dengesi; kendi kendine eğitim (otoeğitim).
• Materyaller: Kendi kendini düzelten (hata kontrolü materyalin içinde olan; ör. silindir blokları), duyuları ayrı ayrı uyaran, somuttan soyuta ilerleyen materyaller.
• Program alanları: Günlük yaşam (pratik yaşam: dökme, düğme ilikleme, temizlik), duyu eğitimi, dil, matematik, kültür (coğrafya, bilim, sanat).
• Öğretmenin rolü: Gözlemci, rehber, çevreyi hazırlayan; doğrudan öğretimden çok materyalin tanıtımı (üç aşamalı ders). Karma yaş grupları (3-6 yaş).

Reggio Emilia Yaklaşımı

• Kurucusu: Loris Malaguzzi (İtalya, II. Dünya Savaşı sonrası).
• Temel ilkeler: Çocuk güçlü, yetenekli ve haklara sahip bir bireydir; "çocuğun yüz dili vardır" (çocuk kendini resim, heykel, müzik, drama, hareket gibi pek çok yolla ifade eder); öğrenme sosyal etkileşimle yapılandırılır; çevre üçüncü öğretmendir (ilk ikisi öğretmen ve aile).
• Uygulamalar: Çocukların ilgisinden doğan uzun süreli projeler; belgeleme (dokümantasyon) - çocukların öğrenme süreçlerinin fotoğraf, video, not ve ürünlerle görünür kılınması; atölye (atelier) ve sanat eğitimcisi (atelierista); piazza (ortak alan); aile ve toplumun aktif katılımı. Önceden belirlenmiş program yoktur; ortaya çıkan (emergent) program.

High/Scope Yaklaşımı

• Kurucusu: David Weikart (ABD, 1960'lar; Perry Okul Öncesi Projesi). Piaget'nin bilişsel gelişim kuramına dayanır.
• Aktif öğrenme: Çocuk materyallerle doğrudan etkileşim içinde öğrenir; aktif öğrenmenin bileşenleri: materyaller, materyallerin işlenmesi, seçim, çocuğun dili ve düşüncesi, yetişkin desteği.
• Planla-uygula-hatırla (gözden geçir) süreci: Çocuk ne yapacağını planlar, ilgi alanlarında uygular, sonra yaptığını yetişkin ve arkadaşlarıyla gözden geçirir.
• Anahtar gelişim göstergeleri (eskiden anahtar deneyimler), ilgi alanları, günlük rutin, Çocuk Gözlem Kaydı (COR) ile değerlendirme.

Diğer Yaklaşımlar

• Waldorf (Steiner) eğitimi: Rudolf Steiner; antroposofi felsefesi; ritim ve tekrar, doğal materyaller (ahşap, yün, ipek), hayal gücü, masal ve hikâye, sanat (suluboya, euritmi), ev benzeri sıcak ortam; 7 yaşından önce akademik öğretim ve teknolojiden kaçınma.
• Proje yaklaşımı (Katz ve Chard): Çocukların ilgi duyduğu bir konunun derinlemesine araştırılması; üç aşama: başlangıç (ilgi ve ön bilgilerin belirlenmesi), gelişme (araştırma, alan gezisi, uzmanlarla görüşme), sonuç (öğrenilenlerin paylaşılması, sergi).
• Bank Street (gelişimsel-etkileşimci) yaklaşım: Lucy Sprague Mitchell; çocuğun bütüncül gelişimi, sosyal çalışmalar merkezde.
• Doğa ve orman okulları: Danimarka ve İskandinav kökenli; öğrenmenin büyük kısmının açık havada, doğal ortamda gerçekleşmesi; risk alma ve keşif.
• Gelişimsel olarak uygun uygulamalar (DAP; NAEYC): Yaşa uygunluk, bireysel uygunluk ve kültürel uygunluk ilkeleri.
• Bilişsel ve akademik odaklı yaklaşımlar: Bereiter-Engelmann (DISTAR; doğrudan öğretim, davranışçı).
• Head Start: ABD'de dezavantajlı çocuklar için kapsamlı (eğitim, sağlık, beslenme, aile) program.
• Erken müdahale ve kaynaştırma yaklaşımları: Özel gereksinimli çocuklar için.