Program Tasarım Yaklaşımları

Program Tasarımı Nedir?

Program tasarımı, programın öğeleri olan hedef, içerik, öğrenme yaşantıları ve değerlendirmenin nasıl düzenleneceğine ilişkin yaklaşımdır. Tasarımlar üç ana grupta toplanır: konu merkezli, öğrenen merkezli ve sorun merkezli.

1. Konu Merkezli Tasarımlar

• Konu tasarımı: En eski ve yaygın tasarımdır; içerik dersler (konular) hâlinde düzenlenir. Öğretmen ve ders kitabı merkezdedir.
• Disiplin tasarımı: Konu alanlarının (fizik, tarih) kendi bilimsel yapısı ve araştırma yöntemleri öğretilir; öğrenci bilim insanı gibi düşünür.
• Geniş alan tasarımı: Birbiriyle ilişkili dersler birleştirilir; ör. tarih, coğrafya ve vatandaşlığın “sosyal bilgiler” olarak verilmesi.
• Süreç tasarımı: Bilgiden çok bilgiye ulaşma süreçleri (düşünme, problem çözme) öğretilir.
• Korelasyon tasarımı: Dersler ayrı kalır ama aralarında ilişki kurulur.

2. Öğrenen Merkezli Tasarımlar

• Çocuk/öğrenci merkezli tasarım: Öğrencinin ilgi ve ihtiyaçları esastır; ilerlemecilikle ilişkilidir.
• Yaşantı merkezli tasarım: Önceden plan yapılmaz; program öğrencinin o anki ilgisine göre şekillenir.
• Romantik (radikal) tasarım: Öğrencinin özgürlüğünü en üst düzeye taşır; Rousseau, Illich ve Summerhill okulu örnektir.
• Hümanistik tasarım: Öğrencinin kendini gerçekleştirmesini amaçlar; Maslow ve Rogers'ın görüşlerine dayanır.

3. Sorun Merkezli Tasarımlar

• Yaşam durumları tasarımı: Program, insanların karşılaştığı temel yaşam durumları etrafında düzenlenir (Spencer).
• Çekirdek tasarım: Tüm öğrencilerin alması gereken ortak bir çekirdek etrafında sorunlar ele alınır.
• Toplumsal sorunlar / yeniden yapılanma tasarımı: Toplumun sorunlarının çözümüne yöneliktir; yeniden kurmacılıkla ilişkilidir.

Program Geliştirme Modelleri

Tyler modeli (hedef temelli, doğrusal), Taba modeli (tümevarımcı, öğretmenden başlayan, aşağıdan yukarı), Saylor-Alexander ve Oliva modelleri bilinen modellerdir. Taba modelinde program geliştirme öğretmenlerin ünite hazırlamasıyla başlar.

ÖSYM uyarısı: Tarih, coğrafya ve vatandaşlığın sosyal bilgiler dersinde birleştirilmesi geniş alan tasarımıdır. Taba modeli tümevarımcıdır.