3071 ve 4982 Sayılı Kanunlar (Dilekçe ve Bilgi Edinme)

Anayasal Dayanak

Anayasa'nın 74. maddesine göre vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar, kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Herkes bilgi edinme ve kamu denetçisine (Ombudsman) başvurma hakkına sahiptir.

3071 Sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun (1984)

• Kimler başvurabilir? Türk vatandaşları ile karşılıklılık esası gözetilerek Türkiye'de ikamet eden yabancılar. Yabancıların dilekçelerini Türkçe yazmaları gerekir.
• Dilekçenin şekli: Dilekçe sahibinin adı, soyadı, imzası ile iş veya ikametgâh adresinin bulunması gerekir. Bu unsurları taşımayan dilekçeler incelenmez.
• İncelenmeyecek dilekçeler: Yargı mercilerinin görevine giren konular (yargı denetimi yolu açık olan işlemler hariç), konusu belli olmayan dilekçeler, ad-soyad veya adresi bulunmayan dilekçeler.
• Cevap süresi: Dilekçe ile başvuranlara yapılan işlemin sonucu veya işlemin hangi aşamada bulunduğu en geç 30 gün içinde gerekçeli olarak yazıyla bildirilir.
• Dilekçe yetkisiz bir makama verilmişse, ilgili makama gönderilir ve dilekçe sahibine bilgi verilir.

4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu (2003)

• Amaç: Demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek. Kanun 2004 yılında yürürlüğe girmiştir.
• Kimler başvurabilir? Herkes. Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve yabancı tüzel kişiler, kendileriyle ilgili veya faaliyet alanlarını ilgilendiren konularda karşılıklılık esasına göre başvurabilir.
• Başvuru şekli: Dilekçeyle veya elektronik ortamda (CİMER, e-Devlet) yapılır; başvuranın adı-soyadı, imzası, adresi ve istenen bilgi belirtilir.
• Cevap süresi: Kurumlar başvurulara 15 iş günü içinde cevap verir. İstenen bilgi başka bir birimden sağlanacaksa veya görüş alınması gerekiyorsa süre 30 iş günüdür; bu durum ve gerekçesi başvurana yazıyla bildirilir.
• Ücret: Bilgi veya belgenin erişimi için gereken maliyet tutarında ücret alınabilir.
• İtiraz: Başvurusu reddedilen kişi, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na itiraz edebilir; kurul 30 iş günü içinde karar verir. Ayrıca idari yargı yoluna başvurulabilir.

Bilgi Edinme Hakkının İstisnaları

• Devlet sırrına ilişkin bilgi ve belgeler; ülkenin ekonomik çıkarlarına ilişkin bilgiler.
• İstihbarata ilişkin bilgi ve belgeler.
• İdari soruşturma ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgiler (açıklanması soruşturmayı tehlikeye düşürecekse).
• Özel hayatın gizliliği ve haberleşmenin gizliliği.
• Ticari sır, fikir ve sanat eserlerine ilişkin bilgiler.
• Kurum içi düzenlemeler (kamuyu ilgilendirmeyen) ve tavsiye ve mütalaa talepleri.
• Kurumların yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgileri (başvurana nereden erişeceği bildirilir).

Sınav uyarısı: 3071'de cevap süresi 30 gün, 4982'de 15 iş günü (zorunlu hâlde 30 iş günü)dür. 4982'de red kararına 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu'na itiraz edilir. Özel hayat, ticari sır ve soruşturma bilgileri bilgi edinme kapsamı dışındadır.