Haksız Fiil

Haksız Fiil Sorumluluğu (TBK md. 49)

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de zararı gidermekle yükümlüdür.

Unsurlar

• Fiil: Zarar doğuran insan davranışı (yapma veya yapmama).
• Hukuka aykırılık: Mutlak hakların ihlali veya koruyucu normlara aykırılık. Hukuka uygunluk sebepleri: zarar görenin rızası, üstün özel veya kamusal yarar, kanunun verdiği yetki, meşru müdafaa, zorunluluk hâli, kendi hakkını korumak için kuvvet kullanma.
• Zarar: Maddi zarar (malvarlığındaki iradi olmayan azalma: fiilî zarar ve yoksun kalınan kâr) veya manevi zarar.
• Kusur: Kast veya ihmal. Hâkim kusurun ağırlığına göre tazminatı belirler.
• Uygun illiyet bağı: Fiil ile zarar arasında hayat tecrübesine göre uygun nedensellik.

İspat ve Tazminat

Zarar gören, zararını ve zarar verenin kusurunu ispat yükümlülüğündedir. Uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim, olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri göz önüne alarak zararın miktarını hakkaniyete uygun olarak belirler (md. 50). Zarar görenin zararın doğmasına veya artmasına etkisi varsa tazminat indirilebilir veya kaldırılabilir (md. 52).

• Ölüm (md. 53): Cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar, destekten yoksun kalma tazminatı.
• Bedensel zarar (md. 54): Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya yitirilmesinden doğan kayıplar, ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
• Manevi tazminat (md. 56): Bedensel bütünlüğün zedelenmesi veya ağır bedensel zarar ya da ölüm hâlinde yakınlara uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.
• Birden çok sorumlu (md. 61): Aynı zarardan birden çok kişi birlikte sorumluysa müteselsilen sorumludur.

Kusursuz Sorumluluk Hâlleri

• Hakkaniyet sorumluluğu (md. 65): Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin verdiği zarar.
• Adam çalıştıranın sorumluluğu (md. 66): Çalışanın işin yürütülmesi sırasında verdiği zarar; özen gösterildiği ispatlanırsa kurtulunur (kurtuluş kanıtı). Ancak işletmede zarar, çalışmanın düzenlenmesinin uygun olmadığından doğmuşsa kurtuluş imkânı yoktur.
• Hayvan bulunduranın sorumluluğu (md. 67).
• Yapı malikinin sorumluluğu (md. 69): Yapı veya diğer eserin yapımındaki bozukluk ya da bakımındaki eksiklikten doğan zarar; kurtuluş kanıtı yoktur.
• Tehlike sorumluluğu (md. 71): Önemli ölçüde tehlike arz eden işletmenin işleteni ve sahibi, bu tehlikenin gerçekleşmesinden doğan zarardan müteselsilen sorumludur.

Zamanaşımı (md. 72)

Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Tazminat ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, o zamanaşımı uygulanır.