Kusurluluk ve Hukuka Uygunluk Nedenleri

Hukuka Uygunluk Nedenleri

Hukuka uygunluk nedenleri, tipe uygun fiilin baştan itibaren hukuka uygun olmasını sağlar; fail cezalandırılmaz ve tazminat sorumluluğu da kural olarak doğmaz.

• Kanunun hükmünü ve amirin emrini yerine getirme (md. 24): Kanunun hükmünü uygulayan kimseye ceza verilmez. Yetkili bir merciden verilip yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan emri uygulayan sorumlu olmaz; ancak konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez, aksi hâlde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur.
• Meşru savunma (md. 25/1): Gerek kendisine ve gerekse başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anki hâl ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zorunluluğu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.
• Hakkın kullanılması (md. 26/1): Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.
• İlgilinin rızası (md. 26/2): Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere, açıkladığı rızasına dayanarak işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.

Sınırın Aşılması (md. 27)

Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması hâlinde, fiil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda yazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur. Meşru savunmada sınırın mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmesi hâlinde faile ceza verilmez.

Kusurluluğu Kaldıran veya Azaltan Nedenler

• Zorunluluk hâli (md. 25/2): Gerek kendisine ve gerekse başkasına ait bir hakka yönelik olup, bilerek neden olmadığı ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunluluğu ile ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıta arasında orantı bulunmak koşuluyla işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.
• Cebir ve şiddet, korkutma ve tehdit (md. 28): Karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ve şiddet veya muhakkak, ağır ve ciddi bir korkutma veya tehdit sonucu suç işleyen kişiye ceza verilmez; cebir, şiddet, korkutma ve tehdidi kullanan kişi suçun faili sayılır.
• Haksız tahrik (md. 29): Haksız bir fiilin meydana getirdiği hiddet veya şiddetli elemin etkisi altında suç işleyen kimseye, ağırlaştırılmış müebbet hapis yerine on sekiz yıldan yirmi dört yıla, müebbet hapis yerine on iki yıldan on sekiz yıla kadar hapis cezası verilir; diğer hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
• Hata (md. 30): Fiilin icrası sırasında suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz; taksirden sorumluluk saklıdır. Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlere ait koşulların gerçekleştiği hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi bu hatasından yararlanır. İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu hususunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi cezalandırılmaz.
• Yaş küçüklüğü (md. 31): Fiili işlediği sırada on iki yaşını doldurmamış çocukların ceza sorumluluğu yoktur (yalnız güvenlik tedbirleri). 12-15 yaş: işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamama veya davranışlarını yönlendirme yeteneği gelişmemişse ceza sorumluluğu yoktur; yeteneği varsa ceza indirilir. 15-18 yaş: ceza indirilir.
• Akıl hastalığı (md. 32): Akıl hastalığı nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez, güvenlik tedbiri uygulanır; daha az ağır derecede ise ceza indirilir.
• Geçici nedenler, alkol veya uyuşturucu (md. 34): Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle algılama yeteneği kaybolan kişiye ceza verilmez. İsteyerek alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisi altında suç işleyen kişi hakkında bu hüküm uygulanmaz.