Ödevler ve Defter Tutma

Mükelleflerin Ödevleri (213 sayılı Vergi Usul Kanunu)

VUK, mükelleflere vergilendirmenin doğru yapılabilmesi için çeşitli şekli ödevler yükler: bildirme, defter tutma, kayıt nizamı, belge düzeni, defter ve belgeleri muhafaza ve ibraz, beyanname verme ve bilgi verme ödevleri.

Bildirme Ödevi (md. 153-168)

• İşe başlamayı bildirme: Ticari, sınai, zirai kazanç veya serbest meslek kazancı sahipleri işe başlamayı vergi dairesine bildirmek zorundadır. Bildirim, kural olarak işe başlama tarihinden itibaren on gün içinde yapılır.
• Adres değişikliği, işi bırakma ve işin devri de bir ay içinde bildirilir (adres değişikliği gibi bazı hâllerde bildirim süresi bir aydır).
• Vergi kimlik numarası: Gerçek kişiler için T.C. kimlik numarası vergi kimlik numarası olarak kullanılır.

Defter Tutma Ödevi (md. 172 vd.)

• Defter tutmak zorunda olanlar: Ticaret ve sanat erbabı, serbest meslek erbabı, çiftçiler (kanunda belirtilen hâllerde), kurumlar.
• Tüccarların sınıfları: Birinci sınıf tüccarlar bilanço esasına, ikinci sınıf tüccarlar işletme hesabı esasına göre defter tutar. Sermaye şirketleri ve kooperatifler, alış ve satış hacimleri ne olursa olsun birinci sınıf tüccardır. Diğerleri yıllık alış, satış veya hasılat tutarlarına göre sınıflandırılır.
• Bilanço esasında tutulacak defterler: Yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defteri.
• İşletme hesabı esasında: İşletme hesabı defteri.
• Serbest meslek erbabı: Serbest meslek kazanç defteri.
• Elektronik defter: Kanunda belirtilen mükellefler için defterlerin elektronik ortamda tutulması zorunludur.
• Basit usule tabi olanlar defter tutmaz; belgelerini muhafaza eder.

Defterlerin Tasdiki (md. 220-226)

Yevmiye defteri, envanter defteri, işletme hesabı defteri ve serbest meslek kazanç defteri gibi defterlerin, kullanılacağı yıldan önce gelen son ay içinde notere tasdik ettirilmesi zorunludur. Yeni işe başlayanlar defterlerini işe başlamadan önce tasdik ettirir. Elektronik defterlerde tasdik yerine elektronik onay (berat) uygulanır.

Kayıt Nizamı (md. 215-219)

Defterlere yazılacak kayıtların Türkçe ve mürekkeple yazılması, kayıtların silinmemesi ve okunamaz hâle getirilmemesi, hataların usulüne uygun düzeltilmesi ve muamelelerin on gün içinde deftere kaydedilmesi gerekir. Kayıtlarda sırasıyla belgeye dayanılmalıdır.

Belge Düzeni (md. 227 vd.)

• Fatura (md. 229-231): Satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır. Fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir; bu süre içinde düzenlenmeyen fatura hiç düzenlenmemiş sayılır. Kanunda belirtilen tutarı aşan satışlarda fatura verilmesi ve alınması zorunludur. e-Fatura ve e-Arşiv fatura uygulamaları kanunda belirtilen mükellefler için zorunludur.
• Sevk irsaliyesi: Malın taşınması sırasında bulundurulması gereken belge.
• Perakende satış fişi ve ödeme kaydedici cihaz fişi: Fatura verilmesi zorunlu olmayan perakende satışlarda.
• Serbest meslek makbuzu (md. 236): Serbest meslek erbabının mesleki faaliyetiyle ilgili tahsilatları için.
• Gider pusulası (md. 234): Vergiden muaf esnafa veya vergi karnesi sahibi olmayanlara yaptırılan işler veya onlardan satın alınan mallar için alıcının düzenlediği belge.
• Müstahsil makbuzu (md. 235): Çiftçilerden satın alınan ürünler için alıcının düzenlediği belge.

Muhafaza ve İbraz Ödevi (md. 253)

Defter ve belgeler, ilgili oldukları yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süreyle muhafaza edilir ve yetkililerce istendiğinde ibraz edilir. Defter ve belgelerin zayi olması hâlinde, zayi belgesi alınması için ticaret mahkemesine başvurulur.