Siyasal Düşünceler Tarihi

İlk Çağ

• Sofistler: Bilginin ve ahlakın göreliliğini savunmuşlardır (Protagoras: insan her şeyin ölçüsüdür).
• Platon (Eflatun): Devlet (Politeia) ve Yasalar eserlerinde ideal devleti tasarlamıştır. Toplum; yöneticiler (filozof krallar), bekçiler (askerler) ve üreticilerden oluşur; devleti filozof krallar yönetmelidir. Mülkiyet ve aile ortaklığını önerir.
• Aristoteles: Politika adlı eserinde insanı "siyasal hayvan" (zoon politikon) olarak tanımlar. Yönetim biçimlerini yönetenlerin sayısına ve kamu yararını gözetip gözetmemesine göre sınıflandırır: doğru biçimler monarşi, aristokrasi, politeia; bozuk biçimler tiranlık, oligarşi, demokrasi. En iyi uygulanabilir yönetim olarak orta sınıfa dayanan politeiayı görür.
• Stoacılar ve Cicero: Evrensel doğal hukuk ve tüm insanların eşitliği düşüncesi; Cicero, Roma'da karma hükümeti savunmuştur.

Orta Çağ

• Augustinus: Tanrı Devleti (De Civitate Dei) eserinde Tanrı'nın devleti ile dünya devletini ayırır.
• Thomas Aquinas: Hukuku ebedî, tabii, beşerî ve ilahî hukuk olarak sınıflandırır; Aristoteles'i Hristiyan düşüncesiyle birleştirir.
• İslam-Türk düşüncesi: Farabi (El-Medinetü'l-Fazıla — Erdemli Şehir), Yusuf Has Hacip (Kutadgu Bilig, 1069-1070, devlet yönetimine ilişkin ilk Türkçe eser), Nizamülmülk (Siyasetname), İbn Haldun (Mukaddime, devletlerin doğuş ve çöküşünü asabiyet kavramıyla açıklar), Kınalızade Ali Efendi (Ahlak-ı Alai), Koçi Bey Risalesi.

Yeni Çağ

• Machiavelli: Hükümdar (Prens) adlı eserinde siyaseti ahlak ve dinden ayırır; devletin bekası için her aracı meşru görür ("amaç aracı meşrulaştırır" yaklaşımı). Modern siyaset biliminin öncüsü sayılır.
• Jean Bodin: Egemenlik kuramının kurucusu (Cumhuriyet Üzerine Altı Kitap).
• Thomas Hobbes: Leviathan (1651). Doğa durumunu "herkesin herkese karşı savaşı" olarak tanımlar; bireyler güvenlik için haklarını mutlak bir egemene devreden bir sözleşme yaparlar. Mutlak monarşiyi savunur.
• John Locke: Yönetim Üzerine İki İnceleme. Doğa durumunda bireylerin yaşam, özgürlük ve mülkiyet hakları vardır; devlet bu hakları korumak için kurulur; haklara saygı göstermeyen yönetime karşı direnme hakkı vardır. Liberalizmin kurucusu sayılır.
• Montesquieu: Kanunların Ruhu Üzerine (1748). Kuvvetler ayrılığı ilkesini sistemleştirir; iklimin ve coğrafyanın kanunlara etkisini inceler.
• Jean-Jacques Rousseau: Toplum Sözleşmesi (1762). Genel irade ve halk egemenliği; doğrudan demokrasiyi savunur.

Yakın Çağ

• Liberalizm: Adam Smith (Ulusların Zenginliği), John Stuart Mill (Özgürlük Üzerine), Alexis de Tocqueville (Amerika'da Demokrasi, çoğunluğun tiranlığı uyarısı).
• Muhafazakârlık: Edmund Burke (Fransız Devrimi Üzerine Düşünceler), gelenek ve süreklilik vurgusu.
• Sosyalizm: Karl Marx ve Friedrich Engels (Komünist Manifesto 1848, Kapital); tarihsel materyalizm ve sınıf mücadelesi.
• Faydacılık: Jeremy Bentham, "en çok sayıda insanın en büyük mutluluğu".
• Anarşizm: Proudhon, Bakunin; devletin tamamen ortadan kaldırılması.