Emek Arzı ve Talebi

Çalışma Ekonomisinin Konusu

Çalışma ekonomisi, emek piyasasının işleyişini; emek arzı ve talebini, ücretlerin belirlenmesini, istihdam ve işsizliği, sendikaları ve devletin emek piyasasına müdahalesini inceleyen iktisat dalıdır. Emek piyasası diğer piyasalardan farklıdır: Emek, sahibinden ayrılamaz; depolanamaz; arzı kısa dönemde esnek değildir ve ücretler yalnız ekonomik değil sosyal ve kurumsal etkenlerle de belirlenir.

Emek Arzı

• Emek arzı, belirli bir dönemde çeşitli ücret düzeylerinde bireylerin çalışmaya istekli olduğu saat veya kişi sayısıdır. Bireysel emek arzı çalışma ile boş zaman (dinlenme) arasındaki tercihe dayanır.
• İkame etkisi: Ücret arttığında boş zamanın fırsat maliyeti yükseldiği için birey daha fazla çalışmayı tercih eder.
• Gelir etkisi: Ücret arttığında gelir yükselir; boş zaman normal bir mal olduğundan birey daha fazla boş zaman talep edip daha az çalışmak isteyebilir.
• Düşük ücret düzeylerinde ikame etkisi, yüksek ücret düzeylerinde ise gelir etkisi baskın olduğunda emek arz eğrisi geriye bükülen bir şekil alır.
• Rezervasyon (gölge) ücreti: Bireyin çalışmaya razı olduğu en düşük ücret; piyasa ücreti bunun altındaysa birey iş gücüne katılmaz.
• Emek arzını etkileyen faktörler: Nüfus ve yaş yapısı, iş gücüne katılım oranı, eğitim düzeyi, kadınların çalışma hayatına katılımı, göç, sosyal güvenlik ve vergi sistemleri, kültürel etkenler, çalışma süresi düzenlemeleri.
• İş gücüne katılma oranı = İş gücü / Çalışma çağındaki nüfus (15 yaş ve üzeri kurumsal olmayan nüfus).
• Ek işçi etkisi: Durgunlukta hane reisinin işini kaybetmesi üzerine diğer hane üyelerinin iş gücüne katılması. Cesareti kırılmış işçi etkisi: Uzun süre iş bulamayanların iş aramaktan vazgeçerek iş gücü dışına çıkması.

Emek Talebi

• Emek talebi, türev (türetilmiş) taleptir: İşverenler emeği, ürettiği mal ve hizmetlere olan talep nedeniyle talep eder.
• Tam rekabet piyasasında firma, emeğin marjinal ürün değeri (marjinal ürün × fiyat) ücrete eşit olana kadar işçi istihdam eder. Bu nedenle firmanın kısa dönem emek talep eğrisi, emeğin marjinal ürün değeri eğrisidir ve azalan verimler yasası nedeniyle negatif eğimlidir.
• Uzun dönemde ücret değiştiğinde firma hem ölçek etkisi (üretim miktarının değişmesi) hem de ikame etkisi (emek yerine sermaye kullanılması) ile karşılaşır; bu nedenle uzun dönem emek talebi daha esnektir.
• Emek talebinin esnekliğine ilişkin Marshall-Hicks kuralları: Emek talebi; nihai mala olan talep esnek olduğunda, emeğin yerine başka faktörlerin ikame edilmesi kolay olduğunda, ikame faktörlerin arz esnekliği yüksek olduğunda ve emek maliyetlerinin toplam maliyetler içindeki payı büyük olduğunda daha esnektir.
• Monopson: Emek piyasasında tek alıcı (işveren) bulunması; monopsoncu işveren rekabetçi piyasaya göre daha az işçi istihdam eder ve daha düşük ücret öder. Bu durumda asgari ücret, belirli bir aralıkta istihdamı artırabilir.

Emek Piyasasında Denge

Rekabetçi emek piyasasında denge ücret ve istihdam düzeyi, emek arzı ile emek talebinin kesiştiği noktada belirlenir. Ücretin denge düzeyinin üzerinde olması (örneğin yüksek asgari ücret) emek fazlasına (işsizliğe), altında olması ise emek açığına yol açar. Gerçek piyasalarda bilgi eksikliği, hareketlilik engelleri, sendikalar ve devlet müdahaleleri nedeniyle piyasa tam rekabetçi değildir.

Beşerî Sermaye

Theodore Schultz ve Gary Becker'ın geliştirdiği beşerî sermaye kuramı, eğitim, mesleki eğitim, sağlık ve göçü bireyin verimliliğini ve gelecekteki kazancını artıran yatırımlar olarak görür. Genel eğitim tüm işyerlerinde verimliliği artırdığından maliyetini genellikle işçi üstlenir; firmaya özgü eğitim yalnız o firmada verimlilik sağladığından maliyeti işveren ile paylaşılır. Michael Spence'in sinyal (işaret) kuramı ise eğitimin verimliliği artırmaktan çok işverene yetenek sinyali verdiğini savunur.