Periyodik Sistem

Periyodik Tablonun Gelişimi

• Döbereiner: Benzer özellikteki elementleri üçlü gruplar (triadlar) hâlinde sınıflandırmıştır.
• Newlands: Oktavlar kuralı: Her sekizinci elementin özellikleri birbirine benzer.
• Mendeleyev ve Meyer: Elementleri artan atom kütlelerine göre sıralamış; Mendeleyev henüz bulunmamış elementler için boşluk bırakıp özelliklerini tahmin etmiştir.
• Moseley: Elementleri artan atom numaralarına göre sıralamıştır. Modern periyodik tablo bu esasa dayanır.

Modern Periyodik Tablonun Yapısı

• Periyot: Yatay sıralar; 7 periyot vardır. Bir elementin periyot numarası, elektron bulunan katman sayısını verir.
• Grup: Dikey sütunlar; 18 grup vardır. A grupları (baş grup, 8 adet) ve B grupları (geçiş metalleri) olarak ayrılır. Aynı gruptaki elementlerin değerlik elektron sayıları ve kimyasal özellikleri benzerdir.
• A grubu elementlerinde grup numarası değerlik elektron sayısına eşittir (He hariç).
• Lantanitler ve aktinitler tablonun altında ayrı iki sıra hâlinde gösterilir.

Önemli Gruplar

• 1A – Alkali metaller: Li, Na, K… En aktif metallerdir; suyla şiddetle tepkimeye girer, +1 yüklü iyon oluşturur. (Hidrojen 1A'da yer alır ama ametaldir.)
• 2A – Toprak alkali metaller: Be, Mg, Ca… +2 yüklü iyon oluşturur.
• 3A – Toprak metalleri: B, Al…
• 7A – Halojenler: F, Cl, Br, I. En aktif ametallerdir; −1 yüklü iyon oluşturur, iki atomlu moleküller hâlinde bulunur. En aktif ametal flordur.
• 8A – Soy gazlar: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn. Son katmanları dolu olduğundan kararlıdır, tepkimeye girme eğilimleri çok düşüktür ve tek atomlu hâlde bulunur.

Metal, Ametal, Yarı Metal

• Metaller: Parlak, ısı ve elektriği iyi iletir, tel ve levha hâline getirilebilir; oda sıcaklığında katıdır (cıva sıvı). Elektron vererek katyon oluşturur.
• Ametaller: Mat, iletkenliği zayıf (grafit hariç), kırılgan; elektron alarak anyon oluşturur.
• Yarı metaller: B, Si, Ge, As… Metal ve ametal arası özellik gösterir; yarı iletkendir.

Periyodik Özellikler

• Atom yarıçapı: Grupta yukarıdan aşağı artar, periyotta soldan sağa azalır.
• İyonlaşma enerjisi ve elektronegatiflik: Periyotta soldan sağa artar, grupta yukarıdan aşağı azalır. En elektronegatif element flordur.
• Metalik özellik: Grupta aşağı inildikçe artar, periyotta sağa gidildikçe azalır.

Sınav uyarısı: Modern tablo atom numarasına göredir (Moseley). Periyot numarası katman sayısını, A grup numarası değerlik elektronu sayısını verir. Atom yarıçapı grupta aşağı doğru artar.