Kurumlar Vergisi

Kurumlar Vergisinin Konusu (5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu)

Kurumlar vergisi, kanunda sayılan kurumların kazançları üzerinden alınan dolaysız, yıllık bir vergidir. Gerçek kişilerin kazançları gelir vergisine, kurumların kazançları kurumlar vergisine tabidir.

Kurumlar Vergisi Mükellefleri (md. 1)

• Sermaye şirketleri: Anonim şirketler, limited şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler; Sermaye Piyasası Kurulunun düzenlemelerine uygun yatırım fonları da sermaye şirketi sayılır.
• Kooperatifler.
• İktisadi kamu kuruluşları: Devlete, il özel idarelerine, belediyelere ve diğer kamu idarelerine ait olup ticari, sınai ve zirai faaliyette bulunan, tüzel kişiliği olmayan kuruluşlar.
• Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler.
• İş ortaklıkları: Kurumların kendi aralarında veya şahıs ortaklıkları ya da gerçek kişilerle belirli bir işi birlikte yapmak amacıyla oluşturdukları ortaklıklar.

Kollektif ve adi komandit şirketler gibi şahıs şirketleri kurumlar vergisi mükellefi değildir; ortakları gelir vergisine tabidir.

Mükellefiyet Türleri (md. 3)

• Tam mükellefiyet: Kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye'de bulunan kurumlar, hem Türkiye içinde hem de dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilir.
• Dar mükellefiyet: Kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan kurumlar, yalnız Türkiye'de elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilir.

Matrah ve Oran

• Matrah: Kurumlar vergisi, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanır. Kurum kazancı, Gelir Vergisi Kanunu'ndaki gelir unsurlarından oluşur ve ticari kazanç hükümlerine göre tespit edilir.
• Oran (md. 32): Kurumlar vergisi, kurum kazancı üzerinden genel olarak yüzde 25 oranında alınır (bankalar, finans kuruluşları ve sigorta şirketleri gibi kanunda sayılan kurumlar için daha yüksek oran uygulanır). Kanunda öngörülen bazı ihracat ve üretim kazançları için indirimli oran uygulanabilir.
• Hesap dönemi: Kural olarak takvim yılıdır; işin özelliğine göre özel hesap dönemi belirlenebilir.

Muafiyet ve İstisnalar

• Muafiyetler (md. 4): Kamu idarelerinin bazı kuruluşları (askerî fabrikalar, eğitim-öğretim kurumları, sağlık kuruluşları), kanunla kurulan emekli ve yardım sandıkları, belirli şartları taşıyan kooperatifler gibi.
• İstisnalar (md. 5): İştirak kazançları (tam mükellef başka bir kurumdan elde edilen kâr payları), emisyon primi kazançları, bazı yurt dışı iştirak kazançları, kanunda belirtilen şartlarla taşınmaz ve iştirak hissesi satış kazançlarının belirli kısmı, eğitim ve sağlık tesislerinin kazançları gibi.

Kazancın Tespitinde Özel Düzenlemeler

• Örtülü sermaye (md. 12): Kurumların ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır; bu kısma ilişkin faiz ve kur farkları gider yazılamaz.
• Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı (md. 13): Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı fiyat veya bedel üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır.
• Kabul edilmeyen giderler (md. 11): Öz sermaye üzerinden ödenen faizler, örtülü sermaye faizleri, kurumlar vergisi ve vergi cezaları gibi.

Beyan ve Ödeme

• Yıllık beyanname: Kurumlar vergisi beyannamesi, hesap döneminin kapandığı ayı izleyen dördüncü ayın birinci gününden yirmi beşinci günü akşamına kadar verilir (takvim yılı için nisan ayı); vergi aynı ayın sonuna kadar ödenir.
• Geçici vergi: Kurumlar, cari yılın kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere üç aylık dönemler itibarıyla geçici vergi öder.
• Kâr dağıtımında stopaj: Tam mükellef kurumların gerçek kişi ortaklara dağıttığı kâr payları üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapılır.