Görev ve Yetki

Görev

Görev, bir davaya hangi tür mahkemenin bakacağıdır. Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir; görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve dava şartıdır; mahkeme görevli olup olmadığını yargılamanın her aşamasında re'sen gözetir.

• Asliye hukuk mahkemesi (md. 2): Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalar ile şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesidir. Genel görevli mahkemedir.
• Sulh hukuk mahkemesi (md. 4): Dava konusunun değer veya miktarına bakılmaksızın; kiralanan taşınmazların kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dahil olmak üzere tüm uyuşmazlıkları (tahliye dahil, ancak kira ilişkisinin varlığı ön sorun olarak çekişmeliyse durum farklıdır), taşınır ve taşınmaz mal veya hakların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi davaları, taşınır ve taşınmazlarda zilyetliğin korunması davaları ile kanunların sulh hukuk mahkemesine verdiği diğer görevler; ayrıca çekişmesiz yargı işleri.
• Özel mahkemeler: Aile mahkemeleri (4787 sayılı Kanun), iş mahkemeleri (7036 sayılı Kanun), tüketici mahkemeleri, asliye ticaret mahkemeleri, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri, kadastro mahkemeleri.
• Görevsizlik kararı (md. 20): Görevsizlik kararının kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde taraflardan biri dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini talep etmezse dava açılmamış sayılır. Görevli mahkemeye gönderilen davada, toplanan deliller ve yapılan işlemler geçerliliğini korur.

Yetki

Yetki, aynı türden mahkemeler arasında davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğidir.

• Genel yetki (md. 6): Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Kanunda aksine hüküm olmadıkça davalının yerleşim yeri mahkemesi her davada yetkilidir.
• Özel yetki: Sözleşmeden doğan davalarda sözleşmenin ifa edileceği yer (md. 10); haksız fiilden doğan davalarda haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ya da zarar görenin yerleşim yeri (md. 16); sigorta sözleşmeleri, şube işlemleri gibi.
• Kesin yetki: Taraflar aksini kararlaştıramaz ve mahkeme re'sen gözetir. Örnekler: taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin davalar ile taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi (md. 12); mirasın paylaşılması gibi terekeye ilişkin bazı davalarda mirasbırakanın son yerleşim yeri (md. 11); iflas ve konkordato gibi kanunda sayılan işler.
• Yetki sözleşmesi (md. 17): Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır. Yetki sözleşmesi yazılı olmalı, uyuşmazlığın kaynağı belirli veya belirlenebilir olmalıdır. Kesin yetki hâllerinde yetki sözleşmesi yapılamaz.
• Yetki itirazı (md. 19): Kesin yetki hâllerinde mahkeme yetkiyi re'sen gözetir, taraflar da her zaman ileri sürebilir. Kesin olmayan yetki hâllerinde yetki itirazı, cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürülmelidir; davalı, itirazında yetkili mahkemeyi de bildirmek zorundadır, aksi hâlde itiraz dikkate alınmaz.