Erken Müdahale

Tanım ve Önemi

• Erken müdahale: Doğumdan itibaren (genellikle 0-3 yaş, geniş anlamda okul öncesi dönem) yetersizliği olan ya da risk altındaki çocuklara ve ailelerine sunulan eğitim, sağlık ve sosyal destek hizmetleridir.
• Gerekçeler: Beynin en hızlı geliştiği ve esnekliğinin (plastisite) en yüksek olduğu dönemdir; ikincil yetersizliklerin önlenmesi, ailenin desteklenmesi, ilerideki özel eğitim maliyetinin azalması.
• Risk grupları: Kesin risk (Down sendromu gibi tanılanmış durum), biyolojik risk (erken doğum, düşük doğum ağırlığı, doğum komplikasyonu), çevresel risk (yoksulluk, ihmal, ergen anne, ebeveyn madde kullanımı).

Hizmet Modelleri

• Ev temelli model: Uzman evi ziyaret eder, aileye öğretir; aile birincil uygulayıcıdır. Örnek: Portage Erken Eğitim Programı (Türkiye'de uyarlanmış, 0-6 yaş, ev ziyaretleriyle). Küçük Adımlar erken eğitim programı.
• Merkez temelli model: Çocuk merkeze/kuruma gelir; uzman ekip ve akranla etkileşim olanağı.
• Karma model: Ev ve merkez hizmetlerinin birlikte sunulması.
• Aile merkezli yaklaşım: Ailenin öncelikleri ve güçlü yanları merkeze alınır; aile karar sürecinin ortağıdır. ABD'de 0-3 yaş için Bireyselleştirilmiş Aile Hizmet Planı (BAHP / IFSP) hazırlanır.
• Ekip modelleri: Çok disiplinli (her uzman ayrı çalışır), disiplinler arası (ayrı değerlendirir, ortak planlar), disiplinler ötesi (bir uzman birincil hizmet sağlayıcıdır, diğerleri ona danışmanlık eder; rol paylaşımı).

Tarama ve Değerlendirme

• Gelişimsel tarama: Denver II Gelişimsel Tarama Testi, Ankara Gelişim Tarama Envanteri (AGTE), Ages and Stages (ASQ).
• Yenidoğan topuk kanı (metabolik) taraması ve işitme taraması.
• Değerlendirme, doğal ortamda ve oyun temelli yapılmalıdır; aile bilgi kaynağıdır.

Okul Öncesi Özel Eğitim ve Türkiye'deki Uygulamalar

• Okul öncesinde kaynaştırma öncelikli seçenektir; kanıta dayalı uygulamalar: etkinlik temelli öğretim, doğal öğretim stratejileri, gömülü öğretim, akran aracılı müdahaleler, oyun temelli öğretim.
• Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre okul öncesinde özel eğitim zorunludur: 0-36 ay arası çocuklar için ev temelli ya da kurum temelli erken çocukluk eğitimi; 37-66 ay için okul öncesi eğitim (özel eğitim anaokulu, kaynaştırma).
• Erken çocukluk eğitimi hizmetleri, RAM'ın yönlendirmesiyle sunulur; aile eğitimi ve rehberliği hizmetin ayrılmaz parçasıdır.