Doğrusal Hareket

Temel Kavramlar

• Konum: Bir cismin seçilen referans noktasına göre yeri; vektöreldir.
• Yer değiştirme: İlk ve son konum arasındaki vektörel fark (Δx = x_son − x_ilk).
• Alınan yol: Cismin izlediği yörüngenin uzunluğu; skalerdir.
• Sürat: Birim zamanda alınan yol; skalerdir.
• Hız: Birim zamandaki yer değiştirme; vektöreldir (v = Δx/Δt).
• Ortalama hız: Toplam yer değiştirme / toplam zaman.

Düzgün Doğrusal Hareket

Hızın büyüklüğü ve yönü sabittir; ivme sıfırdır.

• Konum-zaman grafiği eğimli bir doğrudur; eğim hızı verir.
• Hız-zaman grafiği zaman eksenine paralel bir doğrudur; grafik altındaki alan yer değiştirmeyi verir.
• x = v·t

Düzgün Değişen Doğrusal Hareket

İvme sabittir. İvme, birim zamandaki hız değişimidir: a = Δv/Δt (m/s²).

• Hız ile ivme aynı yönlü ise hızlanan, zıt yönlü ise yavaşlayan hareket.
• v = v₀ + a·t
• x = v₀·t + ½·a·t²
• v² = v₀² + 2·a·x
• Hız-zaman grafiğinde eğim ivmeyi, alan yer değiştirmeyi verir.
• İvme-zaman grafiğinde alan hız değişimini verir.

Serbest Düşme

Hava direncinin ihmal edildiği ortamda ilk hızsız bırakılan cisim, yer çekimi ivmesiyle (g ≈ 10 m/s²) düzgün hızlanan hareket yapar: v = g·t, h = ½·g·t². Hava direnci yoksa kütleleri farklı cisimler aynı anda yere düşer.

Bağıl Hareket

Bir cismin başka bir hareketli gözlemciye göre hızına bağıl hız denir: v_bağıl = v_cisim − v_gözlemci. Aynı yönde giden araçlar birbirini hız farkı kadar, zıt yönde gidenler hız toplamı kadar hızla görür.

Sınav uyarısı: Konum-zaman grafiğinde eğim hız; hız-zaman grafiğinde eğim ivme, alan yer değiştirmedir. Hava direnci yoksa düşme süresi kütleye bağlı değildir.