Kolluk (Kolluk Faaliyeti)

Kolluk Kavramı

Kolluk, kamu düzenini korumak ve sağlamak amacıyla idarenin bireylerin faaliyetlerine sınırlamalar getiren faaliyetleridir. İdarenin iki temel faaliyet alanından biridir (diğeri kamu hizmetidir). Kolluk faaliyeti hem bu faaliyeti yürüten örgütü hem de faaliyetin kendisini ifade eder.

İdari Kolluk ve Adli Kolluk

• İdari kolluk (önleyici kolluk): Kamu düzeninin bozulmasını önlemeye yöneliktir; suç işlenmeden önce harekete geçer. İdare hukukuna tabidir ve işlemlerinin denetimi idari yargı tarafından yapılır. Örnek: trafik düzenlemesi, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemeleri, ruhsat verme, gıda denetimi.
• Adli kolluk: İşlenmiş suçların faillerini yakalamaya, delilleri toplamaya ve adli makamlara teslim etmeye yöneliktir. Ceza muhakemesi hukukuna tabidir; Cumhuriyet savcısının emri altında çalışır ve denetimi adli yargıya aittir.
• Aynı kolluk personeli (polis, jandarma) hem idari hem adli kolluk görevi yapabilir; ayrım faaliyetin niteliğine göre yapılır.

Genel ve Özel İdari Kolluk

• Genel idari kolluk: Kamu düzenini genel olarak koruyan kolluk; polis, jandarma, sahil güvenlik, mülki amirler (vali, kaymakam).
• Özel idari kolluk: Belirli bir alanda, belirli kişilere veya faaliyetlere yönelik kolluk: zabıta (belediye kolluğu), orman muhafaza memurları, gümrük muhafaza, av kolluğu, liman kolluğu, maden kolluğu.

Kamu Düzeninin Unsurları

Kolluğun korumaya çalıştığı kamu düzeni klasik olarak şu unsurlardan oluşur:

• Kamu güvenliği: Can ve mal güvenliğinin sağlanması.
• Kamu sağlığı: Salgın hastalıklarla mücadele, gıda ve çevre denetimi.
• Kamu esenliği (dirliği): Gürültü, kirlilik gibi rahatsızlıkların önlenmesi.
• Genel ahlak: Toplumun genel kabul görmüş ahlak kurallarının korunması.
• Günümüzde insan onuru ve çevre de kamu düzeninin unsurları arasında sayılmaktadır.

Kolluk Faaliyetinin Araçları

• Düzenleyici işlemler: Kolluk yönetmelikleri, mülki amirlerin genel emirleri.
• Birel işlemler: İzin ve ruhsat verme, yasaklama, emir verme.
• Kolluk yaptırımları: İdari para cezası, faaliyetten men, işyeri kapatma, ruhsat iptali.
• Maddi güç (zor) kullanma: Kanunun izin verdiği hâllerde ve ölçülülük ilkesine uygun olarak.

Kolluk Yetkisinin Sınırları

• Kanunilik: Kolluk yetkileri kanunla belirlenir; temel hakların sınırlanması ancak kanunla mümkündür.
• Ölçülülük: Tedbirler amaca uygun, gerekli ve orantılı olmalıdır.
• Eşitlik: Benzer durumdaki kişilere aynı muamele yapılmalıdır.
• Temel hakların özüne dokunulmaması ve yargı denetimi.
• Kolluk faaliyetlerinin kamu düzeni amacı dışında kullanılması yetki saptırması olur.

Sınav uyarısı: İdari kolluk önleyicidir ve idari yargının denetimindedir; adli kolluk işlenmiş suçla ilgilidir, savcının emrinde çalışır ve adli yargıya tabidir. Zabıta özel idari kolluktur. Kamu düzeninin klasik unsurları güvenlik, sağlık, esenlik ve genel ahlaktır.