Katma Değer Vergisi

KDV'nin Niteliği (3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu)

Katma değer vergisi (KDV), mal ve hizmetlerin üretimden tüketime kadar her aşamada yaratılan katma değer üzerinden alınan, dolaylı ve genel bir harcama vergisidir. Verginin yükü nihai tüketiciye yansır; mükellef ise teslim veya hizmeti yapan kişidir. 1985'ten beri uygulanmaktadır.

Verginin Konusu (md. 1)

Türkiye'de yapılan aşağıdaki işlemler KDV'ye tabidir:

• Ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler,
• Her türlü mal ve hizmet ithalatı,
• Kanunda sayılan diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler (posta, telefon, radyo-televizyon hizmetleri, müzayede mahallerinde yapılan satışlar, gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerin işletmelerine dahil amortismana tabi iktisadi kıymetlerin teslimi gibi).

Vergiyi Doğuran Olay (md. 10)

Vergiyi doğuran olay, malın teslimi veya hizmetin yapılması ile meydana gelir. Malın teslimi veya hizmetin yapılmasından önce fatura veya benzeri belge verilmesi hâlinde, bu belgelerde gösterilen miktarla sınırlı olmak üzere vergiyi doğuran olay belgenin düzenlenmesiyle meydana gelir. İthalatta ise gümrük mevzuatına göre gümrük vergisi ödeme yükümlülüğünün başlamasıyla vergi doğar.

Mükellef ve Sorumlu

• Mükellef (md. 8): Mal teslimi ve hizmet ifası hâllerinde bu işlemleri yapanlar; ithalatta mal ve hizmet ithal edenler.
• Vergi sorumlusu ve tevkifat (md. 9): Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla verginin ödenmesinde muhatap olanları belirleyebilir. Belirli işlemlerde alıcı, satıcıya ödenecek KDV'nin bir kısmını kesip kendisi beyan ederek öder (KDV tevkifatı, ör. yapım işleri, temizlik, güvenlik hizmetleri).

Oranlar (md. 28)

Genel KDV oranı yüzde 20'dir. Temel gıda maddeleri, bazı tekstil ürünleri, konut teslimleri gibi kanun ve Cumhurbaşkanı kararında belirtilen mal ve hizmetlere indirimli oranlar (yüzde 10 ve yüzde 1) uygulanır. Cumhurbaşkanı, kanunda belirtilen sınırlar içinde oranları değiştirmeye yetkilidir.

İndirim Mekanizması (md. 29)

KDV'nin temel özelliği indirim mekanizmasıdır: Mükellefler, yaptıkları teslim ve hizmetler üzerinden hesaplanan KDV'den (hesaplanan KDV), faaliyetlerine ilişkin olarak kendilerine yapılan teslim ve hizmetler dolayısıyla fatura ve benzeri belgelerde gösterilen KDV'yi (indirilecek KDV) indirir. Aradaki fark ödenecek KDV'dir; indirilecek KDV fazlaysa devreden KDV oluşur ve sonraki döneme aktarılır. İndirim hakkı, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği takvim yılını izleyen takvim yılı sonuna kadar kullanılabilir.

İstisnalar

• İhracat istisnası (md. 11): İhracat teslimleri ve bu teslimlere ilişkin hizmetler KDV'den istisnadır. İhracat tam istisnadır: Hesaplanan KDV yoktur, ancak yüklenilen KDV indirilir; indirilemeyen kısım nakden veya mahsuben iade edilir.
• Kısmi istisnalar (md. 17): Kültür, eğitim, sosyal amaçlı bazı teslimler ve bazı finans işlemleri gibi; bu işlemlerde yüklenilen KDV indirilemez ve iade edilmez.
• Diplomatik istisnalar, uluslararası taşımacılık istisnaları, yatırım teşvik belgeli makine-teçhizat teslimleri gibi diğer istisnalar.

Beyan ve Ödeme (md. 41, 46)

Mükellefler, bir vergilendirme dönemine ait KDV'yi beyanname ile beyan eder. Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler için vergilendirme dönemi takvim ayıdır. Beyanname, vergilendirme dönemini takip eden ayın yirmi sekizinci günü akşamına kadar verilir ve vergi aynı süre içinde ödenir.