IS-LM ve AD-AS Modelleri

IS-LM Modeli

Hicks ve Hansen tarafından Keynes'in görüşlerini formüle etmek için geliştirilmiştir. Mal piyasası ile para piyasasının eş anlı dengesini ve denge faiz oranı ile gelir düzeyini gösterir (fiyatlar sabit kabul edilir).

• IS eğrisi: Mal piyasasının dengede olduğu (yatırım = tasarruf) faiz-gelir bileşimlerini gösterir. Negatif eğimlidir: Faiz düştükçe yatırım ve dolayısıyla gelir artar. Genişletici maliye politikası (kamu harcamalarında artış, vergi indirimi) IS eğrisini sağa kaydırır. Yatırımların faize duyarlılığı arttıkça IS daha yatık olur.
• LM eğrisi: Para piyasasının dengede olduğu (para arzı = para talebi) faiz-gelir bileşimlerini gösterir. Pozitif eğimlidir: Gelir arttıkça işlem amaçlı para talebi artar, faiz yükselir. Genişletici para politikası (para arzı artışı) LM eğrisini sağa kaydırır.
• LM eğrisinin bölgeleri: Keynesyen bölge (yatay; likidite tuzağı — para politikası etkisiz, maliye politikası tam etkili), ara bölge ve klasik bölge (dikey; para talebinin faiz esnekliği sıfır — maliye politikası tam dışlama nedeniyle etkisiz, para politikası tam etkili).
• Dışlama etkisi: Genişletici maliye politikası faizi yükseltip özel yatırımları azaltır; bu etki LM eğrisi dikleştikçe büyür.

Mundell-Fleming Modeli (Açık Ekonomi)

IS-LM modelini dışa açık ekonomiye uygular. Sermaye hareketlerinin serbest olduğu küçük bir açık ekonomide: sabit kur rejiminde maliye politikası etkili, para politikası etkisiz; esnek kur rejiminde para politikası etkili, maliye politikası etkisizdir. Bu bağlamda imkânsız üçlü (trilemma): Bir ülke serbest sermaye hareketi, sabit kur ve bağımsız para politikasını aynı anda sağlayamaz.

AD-AS Modeli

• Toplam talep (AD) eğrisi: Fiyat düzeyi ile toplam talep edilen reel çıktı arasındaki ilişkiyi gösterir; negatif eğimlidir. Nedenleri: servet (reel kasa — Pigou) etkisi, faiz (Keynes) etkisi ve dış ticaret (kur) etkisi. Para arzı artışı, kamu harcaması artışı, vergi indirimi ve iyimser beklentiler AD'yi sağa kaydırır.
• Toplam arz (AS) eğrisi: Kısa dönemde pozitif eğimlidir (ücret ve fiyat katılıkları, yanılgılar). Klasik/uzun dönem AS eğrisi potansiyel çıktı düzeyinde dikeydir. Aşırı Keynesyen durumda (derin durgunluk) yataydır.
• Arz şokları: Petrol fiyatlarındaki artış gibi negatif arz şokları kısa dönem AS'yi sola kaydırarak hem fiyatları artırır hem üretimi azaltır (stagflasyon).
• Talep şokları: AD'deki artış kısa dönemde üretimi ve fiyatları artırır; uzun dönemde ücretlerin uyumuyla yalnız fiyatlar artar ve üretim potansiyel düzeye döner.

Okullar Arasındaki Farklılıklar

Monetaristler (Friedman) para politikasının önemini ve kurala bağlılığı vurgular; Yeni Klasikler (Lucas, rasyonel beklentiler) öngörülen politikaların reel etkisiz olduğunu savunur (politika etkisizliği önermesi); Yeni Keynesyenler fiyat ve ücret katılıklarının mikro temellerini (menü maliyetleri, etkin ücret) açıklayarak politikaların kısa dönemde etkili olduğunu savunur.