Dünya ve Uygarlık Tarihi

Tarih Öncesi Çağlar

• Taş Devri: Paleolitik (Yontma Taş) — avcılık-toplayıcılık, göçebe yaşam, ateşin bulunması, mağara resimleri (Karain Mağarası). Mezolitik (Orta Taş) — geçiş dönemi, ok ve yay, köpeğin evcilleştirilmesi. Neolitik (Cilalı Taş) — Neolitik Devrim: tarım ve hayvancılığa başlama, yerleşik hayat, ilk köyler (Çatalhöyük, Çayönü), mülkiyet kavramı, dokumacılık ve çanak-çömlek.
• Maden Devri: Bakır (Kalkolitik; Hacılar, Çatalhöyük), Tunç (bakır+kalay; şehir devletleri, ticaret, yazının bulunması), Demir (Hititler demiri ilk işleyenlerdendir).
• Tarih çağlarının başlangıcı: Yazının Sümerlerce bulunması (MÖ 3200 civarı). İlk Çağ (MÖ 3200-MS 476), Orta Çağ (476-1453), Yeni Çağ (1453-1789), Yakın Çağ (1789-günümüz).

İlk Uygarlıklar

• Mezopotamya: Sümerler (çivi yazısı, ziggurat, 60'lık sayı sistemi, ilk yazılı kanunlar), Akadlar (ilk imparatorluk), Babiller (Hammurabi Kanunları), Asurlar (Kültepe/Kaniş Karum'u, Ninova kütüphanesi).
• Mısır: Hiyeroglif, Güneş takvimi, piramitler ve mumyacılık, tıp ve geometri; Kadeş Antlaşması (Hititlerle, bilinen ilk yazılı antlaşma).
• Anadolu: Hititler (Pankuş meclisi, anallar), Frigler (tarım, Gordion), Lidyalılar (para, Kral Yolu), İyonlar (felsefe ve bilim), Urartular (sulama kanalları).
• Fenikeliler: 22 harfli alfabeyi geliştirdiler; Akdeniz'de ticaret ve koloniler (Kartaca). İbraniler: Tek tanrılı din. Persler: Satraplık sistemi, Kral Yolu'nun genişletilmesi.
• Hint ve Çin uygarlıkları: İndus Vadisi (Harappa, Mohenjo-Daro; planlı şehirler), Hindistan'da kast sistemi; Çin'de kâğıt, pusula, barut, matbaa, ipek; Konfüçyüsçülük.
• Ege uygarlığı, Yunan ve Roma: Polis, demokrasi (Atina), felsefe ve bilim; Roma hukuku, Latin alfabesi, cumhuriyet ve imparatorluk.

Orta Çağ'dan Günümüze Dünya

• Orta Çağ Avrupası: Feodalite, Kilise'nin otoritesi, skolastik düşünce, Haçlı Seferleri (1096-1270).
• Yeni Çağ: Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, mutlak monarşiler, Aydınlanma Çağı.
• Yakın Çağ: Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi (1776), Fransız İhtilali (1789; milliyetçilik, eşitlik, özgürlük), Sanayi İnkılabı (buhar makinesi, fabrika, sömürgecilik), I. ve II. Dünya Savaşları, Soğuk Savaş, küreselleşme.

Sosyal Bilgilerde Uygarlık Kavramları

Uygarlığın oluşumunda yazı, şehirleşme, iş bölümü ve uzmanlaşma, yönetim ve hukuk, din, sanat ve bilim temel unsurlardır. Akarsu kenarlarının ilk uygarlıklara beşiklik etmesi (Nil, Dicle-Fırat, İndus, Sarı Irmak), tarım için suyun, verimli toprakların ve ulaşım kolaylığının önemini gösterir. Uygarlıklar arası etkileşim ticaret, göç, savaş ve kültürel alışverişle gerçekleşmiştir.