Ülkeler ve Bölgesel Örgütler

Ülkelerin Sınıflandırılması

• Gelişmişlik ölçütleri: Kişi başına milli gelir, İnsani Gelişme Endeksi (İGE; gelir, eğitim ve sağlık/yaşam süresi), sanayi ve hizmet sektörünün payı, kentleşme oranı, okuryazarlık, bebek ölüm hızı, enerji tüketimi.
• Gelişmiş ülkeler: Ekonomide sanayi ve hizmet sektörünün payı yüksek, nüfus artış hızı düşük, ortalama yaşam süresi uzun (ABD, Almanya, Japonya, Kanada, İskandinav ülkeleri).
• Gelişmekte olan ülkeler: Tarım ve ham madde ihracatının payı yüksek, nüfus artış hızı görece yüksek. Yükselen ekonomiler (Çin, Hindistan, Brezilya, Türkiye) hızlı sanayileşen ülkelerdir.

Önemli Ülkeler (Seçme Örnekler)

• ABD: Dünyanın en büyük ekonomilerinden; tarımda makineleşmiş geniş kuşaklar (buğday, mısır, pamuk), teknoloji ve finans merkezi.
• Çin: Dünyanın en büyük sanayi üreticisi ve en büyük ihracatçısı; nüfus doğu kıyılarında yoğun; pirinç ve çay üretiminde öncü.
• Hindistan: Dünyanın en kalabalık ülkesi (2023'te Çin'i geçti); muson iklimine bağlı tarım, bilişim hizmetleri.
• Rusya: Yüzölçümü en büyük ülke; doğal gaz, petrol, kereste ve tahıl ihracatçısı.
• Japonya: Ham madde fakiri ama teknoloji ve sanayide ileri; deprem ve volkan kuşağında (Pasifik Ateş Çemberi); yaşlanan nüfus.
• Almanya: Avrupa'nın en büyük ekonomisi; otomotiv ve makine; Ruhr sanayi bölgesi.
• Brezilya: Güney Amerika'nın en büyük ülkesi; kahve, şeker kamışı, soya, demir cevheri; Amazon ormanları.
• Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri: Petrol ihracatına dayalı ekonomiler; çöl iklimi.
• Türkiye'nin komşuları: Yunanistan, Bulgaristan (batı), Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan-Nahçıvan, İran (doğu), Irak, Suriye (güney). En uzun kara sınırı Suriye ile, en kısa sınır Nahçıvan iledir.

Bölgesel ve Uluslararası Örgütler

• Birleşmiş Milletler (BM) (1945): Barış ve güvenliği korumak; Türkiye kurucu üyedir. Bağlı kuruluşlar: UNESCO (eğitim, bilim, kültür), UNICEF (çocuklar), FAO (gıda-tarım), WHO/DSÖ (sağlık), UNHCR (mülteciler), ILO (çalışma).
• NATO (1949): Kuzey Atlantik askerî ittifakı; Türkiye 1952'de katıldı.
• Avrupa Birliği (1957 Roma Antlaşması ile AET; 1993 Maastricht ile AB): Ekonomik ve siyasi birlik, ortak para birimi Euro. Türkiye 1987'de tam üyelik başvurusu yaptı, 1999'da aday ülke oldu, 2005'te müzakereler başladı; 1996'dan beri Gümrük Birliği içindedir.
• Avrupa Konseyi (1949): İnsan hakları ve demokrasi; Türkiye kurucu üyedir.
• Ekonomik İş birliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD), G20 (Türkiye üye), Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ).
• İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) (1969), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO) (Türkiye, İran, Pakistan ve Orta Asya ülkeleri), Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) (1992, Türkiye'nin öncülüğünde; merkezi İstanbul), D-8 (gelişmekte olan sekiz Müslüman ülke), Türk Devletleri Teşkilatı (2009 Türk Konseyi; 2021'de bugünkü adı).
• OPEC (petrol ihraç eden ülkeler), ASEAN (Güneydoğu Asya), Afrika Birliği, Arap Birliği, MERCOSUR (Güney Amerika ortak pazarı), USMCA (ABD-Kanada-Meksika), Şanghay İşbirliği Örgütü.