Canlıların Sınıflandırılması

Sınıflandırmanın Amacı

Dünyadaki milyonlarca canlı türünü daha kolay incelemek, aralarındaki akrabalık ilişkilerini ortaya koymak için canlılar sınıflandırılır. Canlıları sınıflandıran ve adlandıran bilim dalına sistematik (taksonomi) denir.

Sınıflandırma Türleri

• Ampirik (yapay) sınıflandırma: Canlıların yaşadığı yer, beslenme şekli, faydalı-zararlı olma gibi dış özelliklerine ve kullanım amacına göre yapılır. Akrabalık göstermez. Örnek: kanatlı canlılar (kuş, yarasa, kelebek), suda yaşayanlar.
• Filogenetik (doğal) sınıflandırma: Canlıların homolog organları, embriyonik gelişimleri, hücre yapıları, DNA ve protein benzerlikleri gibi kalıtsal özelliklerine göre yapılır; akrabalık derecesini gösterir. Günümüzde kullanılan sınıflandırmadır.

Homolog ve Analog Organlar

• Homolog organlar: Kökenleri (embriyonik yapıları) aynı, görevleri farklı olabilen organlar. İnsan kolu, balinanın yüzgeci, yarasanın kanadı homologdur. Filogenetik sınıflandırmada kullanılır.
• Analog organlar: Görevleri aynı, kökenleri farklı organlar. Kuşun kanadı ile kelebeğin kanadı analogdur. Akrabalık göstermez.

Sınıflandırma Basamakları

Büyükten küçüğe: Âlem → Şube (filum) → Sınıf → Takım → Familya (aile) → Cins → Tür.

• Âlemden türe doğru gidildikçe: canlı sayısı ve çeşitliliği azalır, ortak özellik sayısı ve akrabalık derecesi artar.
• Türden âleme doğru gidildikçe ise canlı sayısı artar, ortak özellikler azalır.

Tür

Tür, sınıflandırmanın en küçük ve tek doğal birimidir. Ortak bir atadan gelen, yapı ve görev bakımından benzer olan, doğal ortamda birbiriyle çiftleşerek verimli (kısır olmayan) yavrular oluşturabilen bireyler topluluğudur. Farklı türlerin çiftleşmesiyle oluşan yavrular genellikle kısırdır: at ile eşeğin yavrusu katır kısırdır.

İkili Adlandırma (Binominal Nomenklatür)

Carl Linnaeus tarafından geliştirilmiştir. Her türün bilimsel adı iki kelimeden oluşur: birinci kelime cins adı (büyük harfle başlar), ikinci kelime tür adıdır (küçük harfle başlar). Bilimsel adlar Latince olup italik yazılır. Örnek: insan Homo sapiens, kurt Canis lupus, köpek Canis familiaris. Aynı cins adını taşıyan canlılar yakın akrabadır.

Âlemler

Günümüzde canlılar üç domain (üst âlem) altında incelenir: Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar. Yaygın altı âlem sınıflandırmasında ise bakteriler, arkeler, protistler, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar âlemleri yer alır.

Sınav uyarısı: Tür en küçük ve tek doğal birimdir. Âlemden türe doğru akrabalık artar, canlı sayısı azalır. Homolog organlar filogenetik sınıflandırmada kullanılır. Bilimsel adda ilk kelime cins adıdır.