Yürütme

Cumhurbaşkanı

Cumhurbaşkanı Devletin başıdır. Yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Cumhurbaşkanı, Devlet başkanı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder; Anayasanın uygulanmasını, Devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını temin eder (md. 104).

Seçilme Şartları ve Seçim (md. 101-102)

• Kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından doğrudan halk tarafından seçilir.
• Görev süresi beş yıldır; bir kişi en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir. İkinci döneminde TBMM'nin seçimlerin yenilenmesine karar vermesi hâlinde bir kez daha aday olabilir.
• Aday gösterme: Siyasi parti grupları, son seçimde tek başına veya birlikte toplam %5'i geçen partiler veya en az 100.000 seçmen.
• Geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday seçilir; sağlanamazsa en çok oy alan iki aday arasında ikinci tur yapılır.
• Seçilen Cumhurbaşkanının varsa partisiyle ilişiği kesilmez (2017 değişikliği); TBMM üyeliği sona erer.

Görev ve Yetkileri (md. 104)

• Yasama ile ilgili: Gerekli gördüğü hâllerde TBMM'yi toplantıya çağırmak, kanunları yayımlamak veya geri göndermek, anayasa değişikliklerini halkoylamasına sunmak, kanunların Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde iptal davası açmak, TBMM seçimlerinin yenilenmesine karar vermek.
• Yürütme ile ilgili: Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atamak ve görevden almak; üst kademe kamu yöneticilerini atamak; milletlerarası antlaşmaları onaylamak ve yayımlamak; Millî Güvenlik Kurulu'na başkanlık etmek; TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil etmek; olağanüstü hâl ilan etmek; Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarmak; sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebiyle kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak.
• Yargı ile ilgili: Anayasa Mahkemesi üyelerinin bir kısmını, Danıştay üyelerinin dörtte birini, HSK'nın bazı üyelerini ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısını seçmek.

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (md. 104)

• Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname çıkarabilir.
• Temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle siyasi haklar ve ödevler kararnameyle düzenlenemez.
• Kanunda açıkça düzenlenen konularda kararname çıkarılamaz; kararname ile kanun arasında çatışma olursa kanun uygulanır. TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa kararname hükümsüz hâle gelir.

Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar (md. 106)

Cumhurbaşkanı, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından bir veya daha fazla Cumhurbaşkanı yardımcısı ile bakanları atar ve görevden alır. TBMM üyeleri atanırsa üyelikleri sona erer. Cumhurbaşkanlığının boşalması hâlinde 45 gün içinde seçim yapılır; bu süre içinde Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.

Sorumluluk (md. 105)

Cumhurbaşkanı hakkında bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılması, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun önergesi ve üye tamsayısının beşte üçünün gizli oyuyla mümkündür. TBMM'de kurulan komisyonun raporu üzerine üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla Yüce Divana sevk edilebilir.

Olağanüstü Hâl (md. 119)

Cumhurbaşkanı; savaş, seferberlik, ayaklanma, şiddet olaylarının yaygınlaşması, tabii afet veya ağır ekonomik bunalım hâllerinde ülkenin tamamında veya bir bölgesinde süresi altı ayı geçmemek üzere olağanüstü hâl ilan edebilir. Karar aynı gün TBMM'nin onayına sunulur; TBMM süreyi her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatabilir.

Sınav uyarısı: Cumhurbaşkanı 40 yaş ve yükseköğrenim şartıyla halkça beş yıllığına seçilir, en fazla iki kez. Kararname kanunla çatışırsa kanun uygulanır; temel ve siyasi haklar kararnameyle düzenlenemez. OHAL en fazla 6 ay ilan edilir, TBMM onayına sunulur.