Siyasi Parti Davaları ve Yüce Divan

Siyasi Partilerin Kapatılması (Anayasa md. 69)

Siyasi partilerin kapatılması, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının açacağı dava üzerine Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanır. Kapatma kararı için Genel Kurulda üye tamsayısının üçte iki oy çokluğu gerekir (md. 149).

• Kapatma sebepleri: Bir siyasi partinin tüzüğü ve programının Anayasanın 68. maddesinin dördüncü fıkrası hükümlerine (Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, insan hakları, millî egemenlik, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkeleri) aykırı bulunması hâlinde temelli kapatma kararı verilir.
• Odak hâli: Bir siyasi partinin bu ilkelere aykırı eylemlerin odağı hâline geldiğinin AYM'ce tespit edilmesi hâlinde temelli kapatma kararı verilir. Odak hâli; bu nitelikteki eylemlerin o partinin üyelerince yoğun şekilde işlenmesi ve bu durumun partinin büyük kongresi, genel başkanı veya merkez karar ya da yönetim organları veya TBMM'deki grup genel kurulu veya grup yönetim kurulunca zımnen veya açıkça benimsenmesi ya da bu fiillerin doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlenmesiyle oluşur.
• Devlet yardımından yoksun bırakma: AYM, açılan davanın ağırlığına göre kapatma yerine ilgili partinin Devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir.
• Sonuçları: Temelli kapatılan bir parti, başka bir ad altında kurulamaz. Beyan ve faaliyetleriyle siyasi partinin temelli kapatılmasına sebep olan partinin üyeleri dahil kurucuları, kapatılmaya ilişkin kesin kararın Resmî Gazetede gerekçeli olarak yayımlanmasından başlayarak beş yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ve denetçisi olamaz.
• Yabancı devletler, uluslararası kuruluşlar ve yabancılardan maddi yardım alan siyasi partiler de temelli kapatılır.
• Mali denetim: Siyasi partilerin mal edinmeleri ile gelir ve giderlerinin kanuna uygunluğu AYM tarafından Sayıştay'ın yardımıyla denetlenir.

Yüce Divan (Anayasa md. 148/6-9)

AYM, aşağıdaki kişileri görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar:

• Cumhurbaşkanı, TBMM Başkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar.
• Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay başkan ve üyeleri, başsavcıları, Cumhuriyet başsavcıvekilleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay başkan ve üyeleri.
• Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanları.

Yüce Divanda savcılık görevini Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcıvekili yapar. Yüce Divan kararları kesindir. Yüce Divanda yargılanan kişi, görevinden ayrılmış olsa bile görevi sırasında işlediği suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanır.

Cumhurbaşkanı, Yardımcıları ve Bakanların Yargılanması (md. 105, 106)

Cumhurbaşkanının bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılması, TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle istenebilir; Meclis bu önergeyi en geç bir ay içinde görüşür ve üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun gizli oyuyla soruşturma açılmasına karar verebilir. Soruşturma komisyonu raporu üzerine Meclis, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun gizli oyuyla Yüce Divana sevk kararı verebilir. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar için de aynı çoğunluklar uygulanır. Yüce Divanda mahkûm edilen kişinin görevi sona erer.