Kanun Yolları

Hukuk Yargılamasında Kanun Yolları

HMK'ya göre olağan kanun yolları istinaf ve temyiz; olağanüstü kanun yolları yargılamanın iadesi ve kanun yararına temyizdir. 6100 sayılı HMK ile karar düzeltme yolu kaldırılmıştır (istinaf sistemiyle birlikte; 20.07.2016'dan sonra verilen kararlarda uygulanmaz).

İstinaf (md. 341 vd.)

• Konusu: İlk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin kabulü veya reddi hakkında verilen kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.
• Parasal sınır: Miktar veya değeri, kanunda belirlenen (her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen) sınırı geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. Malvarlığına ilişkin olmayan davalar parasal sınıra tabi değildir.
• Süre (md. 345): İstinaf yoluna başvuru süresi, ilamın taraflara resen tebliğiyle işlemeye başlar ve iki haftadır. Kanunun ayrıca öngördüğü süreler saklıdır.
• Merci: Bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi.
• İnceleme (md. 355): İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır; ancak bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir. Hem maddi vakıa hem hukuki denetim yapar.
• Kararlar (md. 353): Kesin olarak belirlenen usul eksiklikleri (görevsizlik, yetkisizlik, davaya bakamayacak hâkimin karar vermesi, esasa etkili ve tamamlanamayacak eksiklikler) varsa kararı kaldırarak dosyayı ilk derece mahkemesine gönderir; diğer hâllerde esas hakkında yeniden karar verir veya başvuruyu esastan reddeder. Yeniden yapılan yargılama sonucunda verilen kararlar kural olarak temyize tabidir.
• İstinafta kural olarak yeni delil gösterilemez ve yeni vakıa ileri sürülemez (md. 357); kusuru olmaksızın ilk derecede getirilemeyen deliller istisnadır.

Temyiz (md. 361 vd.)

• Konusu: Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile ilk derece mahkemesinin kararlarına karşı yapılan istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin kararlara karşı taraflar temyiz yoluna başvurabilir.
• Kesin kararlar (md. 362): Miktar veya değeri kanunda belirtilen sınırı geçmeyen davalara ilişkin kararlar, nüfus kaydına ilişkin bazı davalar, ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları gibi kararlar temyiz edilemez.
• Süre: İlamın tebliğinden itibaren iki hafta. Merci: Yargıtay.
• İnceleme: Yargıtay yalnız hukuki denetim yapar. Temyiz sebepleri: davaya bakmaya yetkili olmayan mahkemece karar verilmesi, hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması, usul ve kanun hükümlerine aykırılık, tarafların hukuki dinlenilme hakkının ihlali vb.
• Bozma sonrası: Bozma kararı üzerine bölge adliye mahkemesi bozmaya uyar veya kararında direnir; direnme kararının temyizi üzerine Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kararına uyulması zorunludur.

Olağanüstü Kanun Yolları

• Kanun yararına temyiz (md. 363): Bölge adliye mahkemesi ve ilk derece mahkemelerinin kesin nitelikteki kararlarına karşı Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı kanun yararına temyiz yoluna başvurabilir. Bozma kararı, kararın hukuki sonuçlarını kaldırmaz.
• Yargılamanın iadesi (md. 374 vd.): Kesinleşmiş bir hükmün, kanunda sınırlı olarak sayılan sebeplerle (sahte belge, yalan tanıklık, karardan sonra ele geçen belge, davaya bakmaması gereken hâkimin karar vermesi, hükmün daha önce verilmiş kesin hükümle çelişmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ihlal kararı vb.) yeniden incelenmesi istenebilir. Süre, iade sebebinin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde kararın kesinleşmesinden itibaren on yıldır.