Özel Eğitim Programlarının Yapısı

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM) ve Özel Eğitim

• 2024'te yürürlüğe giren Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ile özel eğitim programları da yenilenmiştir. Model; beceri temelli, değer odaklı ve bütüncül bir yapıdadır.
• Programların ortak çerçevesi: alan becerileri, kavramsal beceriler (temel, bütünleşik, üst düzey düşünme), eğilimler (benlik, sosyal, entelektüel), sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler ve okuryazarlık becerileri.
• Öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri tanımlanır; ölçme-değerlendirmede süreç odaklı ve çok yönlü yaklaşım benimsenir.
• Özel eğitim programları, genel eğitim programlarının amaçlarıyla uyumlu olup bireyin gereksinimine göre uyarlanabilir; uygulamada BEP esastır.

Özel Eğitim Kurumlarına Göre Programlar

• Özel eğitim uygulama okulu programları (orta-ağır zihinsel yetersizlik ve OSB): I. kademe (ilkokul), II. kademe (ortaokul), III. kademe (iş eğitimi / meslek becerileri). Bağımsız yaşam, öz bakım, iletişim, işlevsel akademik ve meslek becerilerine ağırlık verir.
• Hafif düzeyde zihinsel yetersizlik için özel eğitim sınıfları; genel eğitim programının uyarlanmış hâli.
• Özel eğitim meslek okulu programları: Meslek alanında beceri kazandırma ve istihdama hazırlık.
• İşitme ve görme yetersizliği olan öğrenciler genel eğitim programını uyarlamalarla (TİD, Braille, yönelim ve bağımsız hareket dersleri) izler.
• Destek eğitim programları: ÖERM'lerde yetersizlik türüne göre (zihinsel, otizm, öğrenme güçlüğü, dil-konuşma, bedensel, işitme, görme) bireysel ve grup eğitimi.
• BİLSEM için özel yetenekli öğrencilere yönelik programlar.

Program Uyarlama ve Farklılaştırma

• Uyarlama türleri: İçeriğin sadeleştirilmesi ya da azaltılması, öğretim yöntem ve materyallerinin değiştirilmesi, sürenin uzatılması, öğrenme ortamının düzenlenmesi, değerlendirme biçiminin değiştirilmesi.
• Program geliştirme ögeleri: Amaç (kazanım), içerik, öğrenme-öğretme süreci ve değerlendirme; ögeler arasında tutarlılık aranır.
• Sarmal yapı ve işlevsellik ilkesi: Öğretilecek beceriler bireyin günlük yaşamında kullanacağı, yaşa uygun ve bağımsızlığını artıran beceriler arasından seçilir.
• Yaşa uygunluk: Ergen bir öğrenciye bebeksi materyal kullanılmaz; gelişim düzeyiyle birlikte takvim yaşı da gözetilir.