Geçerlik ve Güvenirlik

Ölçme Aracının Nitelikleri

İyi bir ölçme aracının üç temel niteliği vardır: geçerlik, güvenirlik ve kullanışlılık. Bunlar arasında en önemlisi geçerliktir.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçme sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığıdır; ölçme sonuçlarının tesadüfi (rastgele) hatalardan arınık olma derecesidir. 0 ile 1 arasında değer alır.

• Test-tekrar test: Aynı test aynı gruba belli aralıkla iki kez uygulanır; iki uygulama arasındaki korelasyon hesaplanır. Kararlılık katsayısı verir.
• Paralel (eşdeğer) formlar: Eşdeğer iki form aynı gruba uygulanır; eşdeğerlik katsayısı verir.
• Testi yarılama: Test tek-çift maddeler olarak ikiye bölünür; Spearman-Brown formülüyle düzeltilir.
• İç tutarlılık: KR-20 ve KR-21 (1-0 puanlanan maddeler), Cronbach alfa (dereceli puanlanan maddeler).
• Puanlayıcı güvenirliği: Farklı puanlayıcıların aynı kâğıda verdiği puanların tutarlılığıdır; açık uçlu sınavlarda önemlidir.

Güvenirliği Artıran Etkenler

Madde sayısının artması, grubun heterojen olması, maddelerin orta güçlükte olması, puanlamanın nesnel olması ve şans başarısının azalması güvenirliği artırır.

Geçerlik

Geçerlik, bir ölçme aracının ölçmek istediği özelliği, başka özelliklere karıştırmadan ölçebilme derecesidir. Sistematik hatalar geçerliği düşürür.

• Kapsam geçerliği: Testin ölçmek istediği hedef ve içeriği dengeli biçimde temsil etmesidir. Belirtke tablosu ile sağlanır; uzman görüşüyle değerlendirilir.
• Yapı geçerliği: Testin soyut bir yapıyı (zekâ, kaygı) ölçebilme derecesidir; faktör analizi kullanılır.
• Ölçüt dayanaklı geçerlik: Test puanlarının bir ölçütle ilişkisidir. Ölçüt aynı anda alınırsa uygunluk (eş zaman), ileride alınırsa yordama (tahmin) geçerliği olur.
• Görünüş geçerliği: Testin dışarıdan bakıldığında ölçtüğü şeyi ölçüyor gibi görünmesidir; bilimsel bir geçerlik türü değildir.

İlişki

Güvenirlik geçerliğin ön koşuludur: Geçerli bir test mutlaka güvenilirdir; ama güvenilir bir test geçerli olmayabilir.

ÖSYM uyarısı: “Tartı her seferinde 2 kg fazla gösteriyor” → güvenilir ama geçerli değil (sistematik hata). Belirtke tablosu kapsam geçerliği içindir.