Vekâlet ve Kefalet

Vekâlet Sözleşmesi (TBK md. 502)

Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir. Sözleşmede kararlaştırılmışsa veya teamül varsa vekil ücrete hak kazanır. Vekâlet, ücretsiz de olabilir.

• Vekilin borçları: Üstlendiği iş ve hizmetleri vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmek; işi kural olarak bizzat yapmak; vekâlet verenin talimatlarına uymak; hesap vermek ve elde ettiklerini teslim etmek.
• Özen borcunun ölçüsü: Vekilin özen borcundan doğan sorumluluğu, benzer alanlarda iş ve hizmetleri üstlenen basiretli bir vekilin göstermesi gereken davranış esas alınarak belirlenir.
• Vekâlet verenin borçları: Vekilin işin gereği gibi yürütülmesi için yaptığı giderleri faiziyle ödemek, üstlendiği borçlardan onu kurtarmak, kararlaştırılmışsa ücreti ödemek, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe vekilin zararını gidermek.
• Sona erme (md. 512-513): Vekâlet veren vekâletten azil, vekil vekâletten istifa yoluyla her zaman sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren taraf diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Ölüm, ehliyetin kaybı veya iflas hâllerinde de kural olarak sona erer.
• Zamanaşımı: Vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir.

Özel Vekâlet Türleri

Kredi mektubu ve kredi emri, simsarlık, acentelik, vekâletsiz iş görme, komisyon ve havale TBK'da düzenlenen vekâletle bağlantılı sözleşmelerdir. Simsarlıkta simsar, bir sözleşmenin kurulması imkânını hazırlar veya aracılık eder; ücret, sözleşme simsarın faaliyeti sonucu kurulursa hak edilir. Taşınmaz simsarlığı yazılı şekle tabidir.

Kefalet Sözleşmesi (md. 581)

Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir. Kefalet asıl borca bağlı bir borçtur; geçerli bir asıl borç olmadıkça kefalet de geçerli olmaz.

• Şekil (md. 583): Kefalet sözleşmesi yazılı şekilde yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz. Kefilin sorumlu olacağı azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olarak sorumlu olması durumunda bu sıfatını kefalet sözleşmesinde kendi el yazısıyla belirtmesi şarttır.
• Eşin rızası (md. 584): Eşlerden biri, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı olmadıkça veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmadıkça, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza en geç sözleşme kurulurken verilmelidir.
• Adi kefalet (md. 585): Alacaklı, borçluya başvurmadan kefili takip edemez; ancak borçlunun iflası, aciz belgesi alınması gibi hâllerde doğrudan kefile başvurabilir. Kefil önce rehne başvurulmasını isteyebilir.
• Müteselsil kefalet (md. 586): Borçlu ifada gecikir ve ihtar sonuçsuz kalırsa veya ödeme güçsüzlüğü açıkça ortadaysa alacaklı, borçluyu takip etmeden veya rehni paraya çevirmeden doğrudan kefili takip edebilir.
• Kefilin rücu hakkı (md. 596): Kefil borcu ödediği ölçüde alacaklının haklarına halef olur.
• Süre (md. 598): Gerçek kişilerin verdiği her türlü kefalet, kefalet sözleşmesinin kurulmasından itibaren on yıl geçmekle kendiliğinden sona erer (süre uzatımı en çok on yıl için ve en erken bir yıl kala yapılabilir).