Davranışçı Kuramlar

Davranışçı Yaklaşım

Davranışçılar öğrenmeyi gözlenebilir davranış değişikliği olarak tanımlar ve uyarıcı ile tepki arasında kurulan bağa odaklanır. Zihinsel süreçlerle ilgilenmezler; çevre ve pekiştireç belirleyicidir.

Klasik Koşullanma (Pavlov)

• Koşulsuz uyarıcı (KsU): Doğal olarak tepki doğuran uyarıcı (yiyecek).
• Koşulsuz tepki (KsT): Doğal tepki (salya).
• Nötr uyarıcı → koşullu uyarıcı (KU): Koşulsuz uyarıcıyla eşleştirilerek tepki doğurmaya başlayan uyarıcı (zil).
• Koşullu tepki (KT): Koşullu uyarıcıya verilen tepki.
• Uyarıcı genellemesi: Koşullu uyarıcıya benzeyen uyarıcılara da tepki verilmesi.
• Ayırt etme: Yalnızca koşullu uyarıcıya tepki verilmesi.
• Sönme: Koşullu uyarıcı koşulsuz uyarıcı olmadan tekrarlandığında tepkinin kaybolması. Kendiliğinden geri gelme: Sönmeden sonra tepkinin aniden yeniden görülmesi.
• Watson: Küçük Albert deneyiyle korkunun koşullanabileceğini göstermiştir.

Edimsel (Operant) Koşullanma (Skinner)

Davranış, sonucuna göre biçimlenir. Davranışın arkasından gelen sonuç davranışın tekrarlanma olasılığını belirler. Thorndike'ın etki yasası bu yaklaşımın öncüsüdür.

• Olumlu pekiştirme: Hoşa giden uyaran eklenir → davranış artar.
• Olumsuz pekiştirme: Hoşa gitmeyen uyaran çıkarılır → davranış artar.
• Birinci tür (olumlu) ceza: Hoşa gitmeyen uyaran eklenir → davranış azalır.
• İkinci tür (olumsuz) ceza: Hoşa giden uyaran çıkarılır → davranış azalır.
• Şekil verme (biçimlendirme): Hedef davranışa yaklaşan her adımın pekiştirilmesi.
• Zincirleme: Basit davranışların birleştirilerek karmaşık davranış oluşturulması.

Pekiştirme Tarifeleri

• Sabit oranlı: Belli sayıda davranıştan sonra pekiştireç (10 parçaya bir ücret).
• Değişken oranlı: Belirsiz sayıda davranıştan sonra (kumar makinesi). Sönmeye en dirençli tarifedir.
• Sabit aralıklı: Belli süre sonra (aylık maaş). Pekiştireç yaklaşırken davranış artar.
• Değişken aralıklı: Belirsiz süre sonra (habersiz yoklama, sürpriz sınav).

ÖSYM uyarısı: Ödevini yapan öğrencinin ev ödevinin kaldırılması olumsuz pekiştirmedir. Yaramazlık yapan çocuğun tabletinin alınması ikinci tür cezadır.