Dava Türleri ve Dava Şartları

Dava Türleri

• Eda davası (md. 105): Davalının bir şeyi yapmaya, vermeye veya yapmamaya mahkûm edilmesinin istendiği davadır (alacak davası, tahliye davası). Eda hükmü icra edilebilir.
• Tespit davası (md. 106): Bir hakkın veya hukuki ilişkinin var olup olmadığının ya da bir belgenin sahte olup olmadığının belirlenmesi istenir. Tespit davası açabilmek için davacının bu davayı açmakta hukuki yararının bulunması gerekir; eda davası açılabilecekken kural olarak tespit davası açılamaz. Maddi vakıalar tek başına tespit davasının konusu olamaz.
• İnşai (yenilik doğuran) dava: Mevcut bir hukuki durumun değiştirilmesi, kaldırılması veya yeni bir hukuki durum yaratılması istenir (boşanma, nesebin reddi, ortaklığın giderilmesi). İnşai hüküm kesinleşmesiyle hukuki sonuç doğurur.
• Belirsiz alacak davası (md. 107): Davanın açıldığı tarihte, alacağın miktar veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenmesinin imkânsız olduğu veya beklenemeyeceği durumlarda, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar veya değeri belirterek belirsiz alacak davası açabilir. Karşı tarafın verdiği bilgiyle veya tahkikat sonucunda alacağın miktarı belirlenince, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın talebini artırabilir.
• Kısmi dava (md. 109): Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda dava kısmi olarak açılabilir. Miktarı taraflar arasında tartışmasız olan veya açıkça belirli olan alacak için kısmi dava açılamaz.
• Terditli dava (md. 111) ve seçimlik dava (md. 112).
• Topluluk davası (md. 113): Dernekler ve diğer tüzel kişiler, statüleri çerçevesinde üyelerinin veya mensuplarının ya da temsil ettikleri kesimin menfaatlerini korumak için kendi adlarına dava açabilir.

Dava Şartları (md. 114)

Dava şartları, davanın esasına girilebilmesi için bulunması gereken koşullardır; mahkeme bunların bulunup bulunmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırır (md. 115). Eksiklik giderilebilir nitelikteyse mahkeme kesin süre verir; giderilemezse davayı usulden reddeder.

• Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması,
• Yargı yolunun caiz olması,
• Mahkemenin görevli olması,
• Yetkinin kesin olduğu hâllerde mahkemenin yetkili bulunması,
• Tarafların, gerçek veya tüzel kişi olması ya da kanun gereği taraf ehliyetine sahip bulunması; dava ehliyetine sahip olması,
• Kanuni temsilcinin gerekli niteliğe sahip olması; vekil aracılığıyla takip edilen davalarda vekilin davayı takip yetkisinin bulunması,
• Dava açılması kanunen bir ön şarta bağlanmışsa (zorunlu arabuluculuk gibi) bu şartın yerine getirilmiş olması,
• Mahkeme masrafları için gider avansının yatırılmış olması ve gerekiyorsa teminat gösterilmesi,
• Davacının dava açmakta hukuki yararının bulunması,
• Aynı davanın daha önce açılmamış olması (derdestlik bulunmaması),
• Aynı dava hakkında daha önce verilmiş kesin hüküm bulunmaması.

İlk İtirazlar (md. 116)

Kesin yetki hâlleri dışında yetki itirazı, iş bölümü itirazı ve tahkim itirazı ilk itirazlardır. İlk itirazlar cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; sonradan ileri sürülemez ve mahkeme bunları kendiliğinden dikkate alamaz. Mahkeme ilk itirazları ön inceleme aşamasında karara bağlar.

Arabuluculuk Dava Şartı

Ticari davalarda konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri, iş davaları (işçi veya işveren alacağı ile işe iade), tüketici davaları ile kira, ortaklığın giderilmesi ve komşu hukukundan doğan bazı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.