Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı

Cumhuriyet Dönemi Şiiri

• Millî Edebiyat zevk ve anlayışını sürdürenler (1923-1940): Faruk Nafiz Çamlıbel, Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı, Behçet Kemal Çağlar, Halit Fahri Ozansoy; memleketçi şiir, Anadolu, hece ölçüsü.
• Öz (saf) şiir: Ahmet Hamdi Tanpınar (Şiirler; Beş Şehir, Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi), Ahmet Muhip Dıranas (Fahriye Abla), Cahit Sıtkı Tarancı (Otuz Beş Yaş, Ömrümde Sükût), Ziya Osman Saba.
• Yedi Meşaleciler (1928): Sabri Esat Siyavuşgil, Ziya Osman Saba, Cevdet Kudret, Yaşar Nabi Nayır, Vasfi Mahir Kocatürk, Muammer Lütfi, Kenan Hulusi; "memleket edebiyatı" anlayışına tepki, yenilik ve samimiyet.
• Toplumcu gerçekçi şiir: Nazım Hikmet Ran (serbest şiir; Memleketimden İnsan Manzaraları, Kuvâ-yı Milliye Destanı, Şeyh Bedreddin Destanı), Rıfat Ilgaz, Hasan İzzettin Dinamo, A. Kadir, Enver Gökçe, Ahmed Arif (Hasretinden Prangalar Eskittim), Attila İlhan (Mavi hareketi; toplumcu-bireysel sentez).
• Garip (Birinci Yeni) hareketi (1941): Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday; Garip kitabının önsözü manifestodur: vezin, kafiye, söz sanatları ve şairanelik reddedildi; sıradan insan, günlük dil, mizah ve ironi. Orhan Veli: "Süleyman Efendi", "İstanbul'u Dinliyorum".
• İkinci Yeni (1950'ler): Cemal Süreya (Üvercinka), Edip Cansever (Yerçekimli Karanfil), İlhan Berk, Turgut Uyar (Göğe Bakma Durağı), Ece Ayhan, Sezai Karakoç (bazı kaynaklarda), Ülkü Tamer; imge, soyutlama, anlam kapalılığı, dilde sapmalar, sürrealizm etkisi; Garip'e tepki.
• Hisar Topluluğu (1950): Mehmet Çınarlı, Munis Faik Ozansoy, Gültekin Samanoğlu, Mustafa Necati Karaer; millî kültür, gelenekle bağ, ölçülü ve anlaşılır şiir; İkinci Yeni'ye tepki.
• Mistik-metafizik ve İslami duyarlılık: Necip Fazıl Kısakürek (Çile, Kaldırımlar, Ben ve Ötesi), Sezai Karakoç (Hızırla Kırk Saat, Monna Rosa), Cahit Zarifoğlu, Erdem Bayazıt, Nuri Pakdil, Arif Ay.
• Bağımsızlar: Fazıl Hüsnü Dağlarca (Çocuk ve Allah, Çakırın Destanı), Behçet Necatigil (ev-aile ve küçük insanın şairi; Evler, Kapalı Çarşı), Ziya Osman Saba, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Asaf Halet Çelebi (mistik-sürrealist), Ümit Yaşar Oğuzcan, Arif Nihat Asya (Bayrak).
• 1980 sonrası: Haydar Ergülen, Hilmi Yavuz (geleneksel imgelerle modern şiir), Murathan Mungan, Lale Müldür, küçük İskender.

Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâyesi

• Millî Mücadele ve toplumcu gerçekçilik: Halide Edip, Yakup Kadri, Reşat Nuri; Sadri Ertem, Sabahattin Ali (Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna), Orhan Kemal (Bereketli Topraklar Üzerinde, Murtaza, Cemile).
• Köy romanı: Mahmut Makal (Bizim Köy - inceleme), Fakir Baykurt (Yılanların Öcü, Irazca'nın Dirliği), Talip Apaydın, Dursun Akçam; Yaşar Kemal (İnce Memed, Ortadirek, Yer Demir Gök Bakır; destansı-lirik), Kemal Tahir (Devlet Ana, Yorgun Savaşçı, Esir Şehrin İnsanları; tarih ve Doğu toplumu tezi), Orhan Kemal.
• Bireyin iç dünyası ve modernizm: Peyami Safa (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu; Doğu-Batı çatışması), Ahmet Hamdi Tanpınar (Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü), Yusuf Atılgan (Aylak Adam, Anayurt Oteli), Oğuz Atay (Tutunamayanlar, Tehlikeli Oyunlar, Korkuyu Beklerken), Bilge Karasu, Adalet Ağaoğlu (Ölmeye Yatmak), Leyla Erbil, Ferit Edgü, Vüs'at O. Bener.
• Millî-dinî duyarlılık: Tarık Buğra (Küçük Ağa, Osmancık, İbiş'in Rüyası), Samiha Ayverdi, Mustafa Necati Sepetçioğlu, Sevinç Çokum, Mustafa Kutlu, Rasim Özdenören.
• Postmodern roman: Orhan Pamuk (Kara Kitap, Benim Adım Kırmızı, Masumiyet Müzesi; 2006 Nobel), Latife Tekin (Sevgili Arsız Ölüm), İhsan Oktay Anar (Puslu Kıtalar Atlası), Nazlı Eray.
• Hikâye: Memduh Şevket Esendal ve Sait Faik Abasıyanık (durum/kesit hikâyesi; Semaver, Sarnıç, Alemdağ'da Var Bir Yılan), Haldun Taner (Şişhaneye Yağmur Yağıyordu; epik tiyatro: Keşanlı Ali Destanı), Sait Faik'ten etkilenen 1950 kuşağı, Tomris Uyar, Füruzan, Sevim Burak.
• Mizah: Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz (Hababam Sınıfı), Muzaffer İzgü, Haldun Taner.