Uzun Vadeli Sigorta Kolları

Uzun Vadeli Sigorta Kolları (5510 sayılı Kanun)

Uzun vadeli sigorta kolları malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarıdır. Bu sigorta kollarının primi sigortalı ve işveren tarafından birlikte ödenir; ayrıca Devlet katkısı vardır. Uzun vadeli sigorta kollarından aylık bağlanması için yazılı talep gerekir; aylıklar talep tarihini takip eden aybaşından itibaren başlar.

Malullük Sigortası (md. 25-27)

• Malul sayılma: 4/a ve 4/b sigortalıları için çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybettiği Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. 4/c için vazifesini yapamayacak şekilde çalışma gücünü kaybetmiş olma esastır.
• Malullük aylığı şartları: Malul sayılmak, en az on yıldan beri sigortalı bulunmak ve toplam en az bin sekiz yüz gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olan sigortalılar için sigortalılık süresi aranmaz, bin sekiz yüz gün yeterlidir.
• Vazife malullüğü (4/c), görevi sırasında veya görevden doğan nedenlerle malul olanlara bağlanır ve prim şartı aranmaz.

Yaşlılık Sigortası (md. 28-29)

• Genel şartlar (2008 sonrası sigortalı olanlar): Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmak ve en az yedi bin iki yüz gün prim bildirilmiş olmak. Yaş şartları, kanunda öngörülen takvime göre kademeli olarak 65 yaşa kadar artar.
• Kısmi yaşlılık aylığı: Belirli bir yaşı doldurmuş, en az yirmi beş yıldan beri sigortalı ve en az dört bin beş yüz gün prim bildirilmiş olanlara (kademeli yaş şartıyla) bağlanır.
• Ağır ve tehlikeli işler, yıpranma payı: Fiilî hizmet süresi zammı (madenlerde yer altı işleri, emniyet, cezaevi gibi) hizmet süresine eklenir ve yaş sınırından indirilebilir.
• Geçiş hükümleri: 5510'un yürürlüğünden (1 Ekim 2008) önce sigortalı olanlar için 506 sayılı Kanun dönemine ait şartlar, geçiş maddesindeki tablolara göre uygulanır. 2023 yılında yapılan düzenlemeyle 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olanlar için yaş şartı kaldırılmıştır.
• Toptan ödeme: Aylık bağlanma şartlarını yerine getiremeyen ve yaşı dolan sigortalıya prim tutarları güncellenerek toptan ödenir.
• Yaşlılık aylığı alırken 4/a kapsamında çalışmaya başlayanlardan sosyal güvenlik destek primi kesilir.

Ölüm Sigortası (md. 32-34)

• Ölüm aylığı: Ölen sigortalının hak sahiplerine bağlanır. Şartlar: Ölen sigortalının en az bin sekiz yüz gün prim bildirilmiş olması veya en az beş yıldan beri sigortalı olup toplam dokuz yüz gün prim bildirilmiş olması ya da malullük, yaşlılık aylığı almakta iken veya bu aylıklara hak kazanmış olarak ölmesi.
• Hak sahipleri: Eş, çocuklar (belirli yaş ve şartlarla), ana ve baba. Eşe aylığın yüzde ellisi (çocuk yoksa yüzde yetmiş beşi), çocuklara yüzde yirmi beşer oranında pay bağlanır; toplam aylık bağlanacak aylığı geçemez.
• Evlenen kız çocuğuna evlenme ödeneği verilir ve aylığı kesilir.
• Cenaze ödeneği hak sahiplerine ödenir.

Borçlanma ve Hizmet Birleştirme

Askerlik süreleri, doğum sonrası süreler (kadın sigortalı için çocuk başına iki yıl, en fazla üç çocuk), yurt dışında geçen süreler gibi dönemler için kanunda belirtilen şartlarla borçlanma yapılabilir. Farklı statülerde geçen hizmetler birleştirilir ve aylık son yedi yıl içinde en fazla prim ödenen statüye göre bağlanır.