Klasik ve Keynesyen Model

Klasik Model

Klasik iktisat (Adam Smith, Ricardo, J.B. Say, J.S. Mill) 1930'lara kadar egemen olmuştur. Temel varsayımları:

• Say Kanunu: Her arz kendi talebini yaratır; üretilen her şey satılır, genel bir aşırı üretim krizi olmaz.
• Fiyat, ücret ve faizlerin tam esnekliği: Piyasalar kendiliğinden dengeye gelir; ekonomi her zaman tam istihdam düzeyindedir. İşsizlik ancak gönüllü veya geçicidir.
• Faiz, ödünç verilebilir fonlar piyasasında tasarruf ve yatırımı eşitler; tasarrufların tamamı yatırıma dönüşür.
• Paranın yansızlığı ve miktar teorisi: Para miktarındaki değişmeler yalnız fiyat düzeyini etkiler, reel değişkenleri etkilemez (klasik ikilik). MV = PY ve V ile Y sabit kabul edildiği için para arzındaki artış fiyatları orantılı artırır.
• Devletin rolü: Laissez-faire; devletin ekonomiye müdahalesi asgari olmalıdır. Toplam arz eğrisi tam istihdam düzeyinde dikeydir.

Keynesyen Model

John Maynard Keynes, İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi (1936) adlı eserinde 1929 Büyük Buhranı'nın klasik teoriyle açıklanamadığını ortaya koymuştur.

• Efektif talep: Üretim ve istihdam düzeyini toplam talep belirler. Ekonomi eksik istihdam dengesinde kalabilir.
• Ücret ve fiyat katılığı: Özellikle nominal ücretler aşağı yönlü katıdır; bu nedenle piyasalar kendiliğinden tam istihdama ulaşamayabilir. Gayri iradi işsizlik vardır.
• Tüketim fonksiyonu: C = C₀ + cY. Tüketim, cari mutlak gelire bağlıdır. Marjinal tüketim eğilimi (MPC) 0 ile 1 arasındadır; MPC + MPS = 1. Gelir arttıkça ortalama tüketim eğilimi azalır.
• Yatırım: Faizden çok girişimcilerin beklentilerine (sermayenin marjinal etkinliği, "hayvansal içgüdüler") bağlıdır.
• Faiz: Para arzı ile likidite tercihi (para talebi) tarafından belirlenen parasal bir olgudur.
• Çarpan: Bağımsız harcamalardaki bir artış, milli geliri 1/(1 − MPC) katı kadar artırır.
• Tasarruf paradoksu: Herkesin daha fazla tasarruf etmeye çalışması toplam talebi ve geliri azaltarak toplam tasarrufun artmamasına, hatta azalmasına yol açabilir.
• Devletin rolü: Durgunlukta aktif maliye politikası (kamu harcamalarının artırılması, bütçe açığı) ile toplam talep desteklenmelidir. Para politikası likidite tuzağı nedeniyle etkisiz kalabilir.

Gelir Belirlenmesi (Basit Keynesyen Model)

Denge geliri, toplam harcamaların (AE = C + I + G + NX) toplam üretime eşit olduğu düzeydir (45 derece doğrusu analizi). Enflasyonist açık, denge gelirinin tam istihdam gelirini aştığı durumda toplam talep fazlasıdır; deflasyonist açık ise tam istihdam için gereken talep eksikliğidir.

Tüketim Kuramlarının Gelişimi

Keynes'in mutlak gelir hipotezinden sonra Duesenberry'nin nispi gelir hipotezi (tüketim geçmişteki en yüksek gelire ve çevreye bağlıdır; mandal etkisi), Friedman'ın sürekli gelir hipotezi (tüketim beklenen uzun dönem gelire bağlıdır) ve Modigliani'nin yaşam boyu gelir hipotezi geliştirilmiştir.