Kazanımlar ve Beceriler

Türk Dili ve Edebiyatı Kazanımları

Kazanımlar her metin türü için okuma, yazma ve sözlü iletişim alanlarında düzenlenir. Okuma kazanımları genellikle aynı sırayı izler: metnin konusu ve ana düşüncesi, yapı unsurları (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân, anlatıcı ve bakış açısı), dil ve anlatım özellikleri, tür özellikleri, metnin bağlamı (dönem, sanatçı, gelenek), metinler arası karşılaştırma ve değerlendirme.

Okuma Kazanımlarına Örnekler

• Metnin konusunu ve ana düşüncesini belirler.
• Metindeki olay örgüsünü, kişileri, zamanı ve mekânı belirler.
• Anlatıcı ve bakış açısının metne katkısını değerlendirir.
• Şiirde ahenk unsurlarını (ölçü, uyak, redif, ses tekrarları) ve imgeleri belirler.
• Metindeki edebî sanatları ve bunların anlama katkısını açıklar.
• Metnin türüne ait özellikleri belirler; metni dönemin sosyal, siyasi ve kültürel bağlamıyla ilişkilendirir.
• Metinler arası karşılaştırma yapar (aynı tema farklı dönemlerde, aynı tür farklı yazarlarda).
• Metindeki dil bilgisi unsurlarının (fiil kipleri, cümle yapısı, söz varlığı) anlama katkısını belirler.
• Metni yorumlar ve değerlendirir; metinden hareketle sonuç çıkarır.

Yazma Kazanımları

• Bilgilendirici ve edebî metinler (hikâye, şiir, makale, deneme, mektup, eleştiri, biyografi) yazar.
• Yazma sürecini planlar; taslak oluşturur, gözden geçirir ve düzeltir (süreç odaklı yazma).
• Düşünceyi geliştirme yollarını (tanımlama, örnekleme, karşılaştırma, tanık gösterme, sayısal veri) kullanır.
• Anlatım biçimlerini (açıklayıcı, öyküleyici, betimleyici, tartışmacı) amacına uygun kullanır.
• Yazım ve noktalama kurallarını uygular; kaynak gösterir.

Sözlü İletişim Kazanımları

• Hazırlıklı konuşma, sunum, münazara, panel, söylev yapar.
• Konuşmasında beden dilini, vurgu ve tonlamayı etkili kullanır.
• Dinlediklerini eleştirel bir bakışla değerlendirir.

Alana Özgü Beceriler

• Metin çözümleme: Metni yapı, dil, tema ve bağlam açısından inceleme.
• Edebî yorum: Metnin çok anlamlılığını fark etme; metinden kanıt göstererek yorum yapma.
• Estetik duyarlılık: Dilin sanatsal kullanımını takdir etme.
• Metinler arası okuma: Metinler arasında tema, tür, üslup ilişkisi kurma.
• Eleştirel okuma: Yazarın bakış açısını, ideolojisini ve amacını sorgulama.
• Yaratıcı yazma: Özgün metin üretme, metni dönüştürme, farklı son yazma.
• Söz varlığı: Kelimenin anlam özelliklerini (gerçek, mecaz, terim, yan anlam) ve deyim-atasözlerini bağlamında kullanma.

Kazanımların Sınıflandırılması

Bilişsel alanda yenilenmiş Bloom taksonomisi (hatırlama, anlama, uygulama, çözümleme, değerlendirme, yaratma); duyuşsal alanda Krathwohl taksonomisi (alma, tepkide bulunma, değer verme, örgütleme, nitelenme). "Metnin türünü belirler" anlama, "Edebî sanatların anlama katkısını açıklar" çözümleme, "Metni değerlendirir" değerlendirme, "Hikâye yazar" yaratma basamağına örnektir.