Çalışma Süreleri ve Ücret

Çalışma Süreleri (İş Kanunu md. 63 vd.)

• Haftalık çalışma süresi: Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırk beş saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır.
• Denkleştirme: Tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi, haftanın çalışılan günlerine, günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir. Bu hâlde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar artırılabilir.
• Fazla çalışma (md. 41): Haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesiyle ödenir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda, ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve ücret yüzde yirmi beş yükseltilerek ödenir. İşçi isterse fazla çalışma karşılığı serbest zaman kullanabilir (her saat için bir buçuk saat). Fazla çalışma için işçinin onayı alınır; toplam fazla çalışma süresi yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamaz.
• Ara dinlenmesi (md. 68): Dört saat veya daha kısa süreli işlerde on beş dakika; dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (yedi buçuk saat dahil) işlerde yarım saat; yedi buçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
• Gece çalışması (md. 69): En geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez (turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin onayıyla bu süre aşılabilir).

Dinlenme Hakları

• Hafta tatili (md. 46): Çalışılan günlere ilişkin olarak işçiye, yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat dinlenme (hafta tatili) verilir; o gün için işçiye çalışmaksızın bir günlük ücret ödenir.
• Ulusal bayram ve genel tatil günleri (md. 47): Bu günlerde çalışmayan işçilere ücretleri tam ödenir; çalışan işçilere ayrıca bir günlük ücret daha ödenir.
• Yıllık ücretli izin (md. 53): İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az bir yıl çalışmış olan işçiye yıllık ücretli izin verilir. Süre: hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara yirmi gün, on beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmi altı gün. On sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin süresi yirmi günden az olamaz. Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; iş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan izin ücreti ödenir.

Ücret (md. 32 vd.)

• Ücret, bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır. Ücret kural olarak Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmeleri veya TİS ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir.
• İş görme borcundan kaçınma (md. 34): Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kolektif bir nitelik kazanan iş bırakma grev sayılmaz. Gecikmiş ücret için mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.
• Ücretin korunması (md. 35): İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz; nafaka borçları için bu sınır aranmaz.
• Asgari ücret (md. 39): İşçilerin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığıyla en geç iki yılda bir belirlenir.
• Ücret alacağında zamanaşımı: Beş yıl.