Kimyasal Bağlar

Kimyasal Bağ

Atomları veya iyonları bir arada tutan kuvvete kimyasal bağ denir. Atomlar, son katmanlarını soy gazlara benzer şekilde (oktet veya dublet) tamamlamak için elektron alır, verir ya da ortaklaşa kullanır. Kimyasal bağlar güçlü etkileşimlerdir; kopması veya oluşması kimyasal değişimdir.

İyonik Bağ

• Metal ile ametal atomları arasında, elektron alışverişiyle oluşur.
• Metal elektron vererek katyon (+), ametal elektron alarak anyon (−) olur; zıt yüklü iyonlar arasındaki elektrostatik çekim iyonik bağdır.
• İyonik bileşikler molekül değil, iyon örgüsü (kristal) yapısındadır; formülleri en basit oranı gösterir (NaCl, MgO, CaF₂).
• Oda koşullarında katıdır; erime ve kaynama noktaları yüksektir.
• Katı hâlde elektriği iletmez; sıvı (erimiş) hâlde ve suda çözündüğünde iyonları serbestçe hareket ettiği için elektriği iletir.
• Kırılgandırlar; çoğu suda çözünür.

Kovalent Bağ

• Genellikle ametal atomları arasında, elektronların ortaklaşa kullanılmasıyla oluşur.
• Apolar kovalent bağ: Aynı cins ametal atomları arasında; elektronlar eşit paylaşılır (H₂, O₂, N₂, Cl₂).
• Polar kovalent bağ: Farklı cins ametal atomları arasında; elektronlar elektronegatifliği büyük olan atoma daha yakındır, kısmi yükler oluşur (HCl, H₂O, NH₃).
• Ortaklaşa kullanılan elektron çifti sayısına göre tekli, ikili ve üçlü bağ oluşur: H₂'de tekli, O₂'de ikili, N₂'de üçlü bağ vardır.
• Kovalent bağlı maddeler genellikle molekül yapısındadır; erime ve kaynama noktaları genellikle düşüktür ve elektriği iletmezler.
• Bazı kovalent katılar (elmas, grafit, kuvars) ağ örgülü yapıdadır ve erime noktaları çok yüksektir.

Metalik Bağ

• Metal atomları arasında oluşur. Metal atomlarının değerlik elektronları yerinden ayrılarak tüm yapıya yayılır (elektron denizi); pozitif metal iyonları bu elektronlarla bir arada tutulur.
• Serbest elektronlar sayesinde metaller ısı ve elektriği iyi iletir, parlaktır, tel ve levha hâline getirilebilir (işlenebilir).

Lewis Yapısı

Atomların değerlik elektronlarının sembolün etrafına nokta ile gösterilmesidir. Bağ yapımında kullanılan elektron çiftleri bağlayıcı, kullanılmayanlar ortaklanmamış elektron çifti olarak adlandırılır.

Bileşiklerin Adlandırılması

• İyonik bileşikler: Önce katyonun, sonra anyonun adı söylenir: NaCl sodyum klorür, CaO kalsiyum oksit.
• Kovalent bileşikler: Atom sayıları Yunanca ön eklerle belirtilir: CO karbon monoksit, CO₂ karbon dioksit, N₂O₅ diazot pentaoksit.

Sınav uyarısı: İyonik bağ metal-ametal, kovalent bağ ametal-ametal, metalik bağ metal-metal arasındadır. İyonik bileşikler katı hâlde iletmez, sıvı ve sulu çözeltide iletir. Aynı cins atomlar arasındaki kovalent bağ apolardır.