Yabancı Kararların Tanınması ve Tenfizi

Tenfiz ve Tanıma Kavramları

Yabancı mahkeme kararları, Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Bir yabancı kararın Türkiye'de cebrî icraya konu olabilmesi için tenfiz, kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurabilmesi için ise tanıma kararı gerekir. Temel düzenleme MÖHUK md. 50-63'tür.

Tenfiz (md. 50-57)

• Konusu (md. 50): Yabancı mahkemelerin hukuk davalarına ilişkin olarak verdikleri ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan ilamların Türkiye'de icra olunabilmesi, yetkili Türk mahkemesince tenfiz kararı verilmesine bağlıdır. Yabancı ceza mahkemesi ilamlarının şahsi haklara ilişkin hükümleri de tenfiz edilebilir.
• Görevli ve yetkili mahkeme (md. 51): Tenfiz kararına asliye mahkemeleri görevlidir. Yetkili mahkeme, aleyhine tenfiz istenen kişinin Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yer mahkemesi; Türkiye'de yerleşim yeri veya sakin olduğu yer yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biridir.
• Usul (md. 55): Tenfiz istemi karşı tarafa tebliğ edilir; dava basit yargılama usulüne göre görülür. Karşı taraf yalnız tenfiz şartlarının bulunmadığı veya ilamın kısmen ya da tamamen yerine getirildiği ya da yerine getirilmesine engel bir sebep çıktığı yönünde itirazda bulunabilir. Mahkeme yabancı kararı esastan incelemez (révision au fond yasağı).

Tenfiz Şartları (md. 54)

1. Karşılıklılık: Türkiye Cumhuriyeti ile ilamın verildiği devlet arasında karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma veya o devlette Türk mahkemelerinden verilen ilamların tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü ya da fiili uygulama bulunması.
2. Münhasır yetki: İlamın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren konularda verilmemiş olması veya davalının itirazı üzerine, ilamı veren mahkemenin dava konusu ya da taraflarla gerçek bir ilişkisi bulunmadığı hâlde kendisini yetkili görmemiş olması.
3. Kamu düzeni: Hükmün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
4. Savunma hakkı: O yer kanunlarına göre usulüne uygun olarak mahkemeye çağrılmamış veya o mahkemede temsil edilmemiş ya da bu kanunlara aykırı biçimde gıyabında hüküm verilmiş olan kişinin tenfize itiraz etmemesi.

Tanıma (md. 58-59)

Yabancı mahkeme ilamının kesin delil veya kesin hüküm etkisi doğurabilmesi için tanınması gerekir. Tanıma, tenfiz şartlarına bağlıdır; ancak karşılıklılık şartı aranmaz. Tanıma kararı, bir davada ön sorun olarak veya ayrı bir tanıma davasıyla istenebilir. Kişi hâllerine ilişkin (özellikle boşanma) yabancı mahkeme kararları, kanunda belirtilen şartlarla nüfus müdürlüğünde idari yoldan tanınabilir ve nüfus kütüğüne işlenebilir (eşlerin birlikte başvurması gibi şartlarla).

Yabancı Hakem Kararlarının Tenfizi

• Türkiye, 1958 tarihli Yabancı Hakem Kararlarının Tanınması ve Tenfizi Hakkında New York Sözleşmesi'ne taraftır (1991'de karşılıklılık ve ticari nitelik çekinceleriyle). Bu sözleşme kapsamındaki kararlar için öncelikle sözleşme hükümleri uygulanır.
• MÖHUK md. 60-63: Kesinleşmiş veya icra kabiliyeti olan yabancı hakem kararları tenfiz edilebilir. Ret sebepleri: tahkim anlaşmasının yokluğu veya geçersizliği, kamu düzenine aykırılık, uyuşmazlığın tahkime elverişli olmaması, savunma hakkının ihlali, hakem heyetinin usulüne uygun oluşturulmaması gibi.
• Milletlerarası tahkim Türkiye'de 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu ile düzenlenir.

Tenfiz Kararının Etkisi

Tenfiz kararı verilen yabancı ilamlar, Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur. Tenfiz kararına karşı genel hükümlere göre kanun yollarına başvurulabilir ve kanun yoluna başvurulması icrayı durdurur.