Ticari İşletme ve Tacir

Ticari İşletme (6102 sayılı TTK md. 11)

Ticari işletme, esnaf işletmesi için öngörülen sınırı aşan düzeyde gelir sağlamayı hedef tutan faaliyetlerin devamlı ve bağımsız şekilde yürütüldüğü işletmedir. Esnaf işletmesi ile ticari işletme arasındaki sınır Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir.

• Unsurları: Gelir sağlamayı hedef tutma, esnaf sınırını aşma, devamlılık, bağımsızlık.
• Devri: Ticari işletme, bir bütün olarak devredilebilir ve diğer hukuki işlemlere konu olabilir. Devir sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça işletmenin bütününe dahil malvarlığı unsurlarının tamamı devredilir; bunların tek tek devrine gerek yoktur. Devir sözleşmesi yazılı yapılır ve ticaret siciline tescil ve ilan edilir. Devralan, TBK md. 202 uyarınca işletmenin borçlarından sorumlu olur; devreden iki yıl süreyle müteselsilen sorumluluğa devam eder.

Ticari İşler (md. 3, 19)

Bu Kanunda düzenlenen hususlarla bir ticari işletmeyi ilgilendiren bütün işlem ve fiiller ticari iştir. Ticari iş karinesi (md. 19): Bir tacirin borçlarının ticari olması asıldır; ancak gerçek kişi olan tacir, işlem sırasında diğer tarafa bu işin ticari işletmesiyle ilgili olmadığını açıkça bildirmiş veya işin ticari sayılmasına durumun gereği olarak imkân bulunmamışsa borç adi sayılır. İki taraftan yalnız biri için ticari iş niteliğinde olan sözleşmeler, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça diğeri için de ticari iş sayılır.

Tacir (md. 12-14)

• Gerçek kişi tacir: Bir ticari işletmeyi, kısmen de olsa, kendi adına işleten kişiye tacir denir. Fiil ehliyeti şart değildir; ancak ehliyetsizler ticari işletmeyi yasal temsilcileri aracılığıyla işletir.
• Tacir gibi sorumlu olanlar: Bir ticari işletmeyi kurup açtığını ilan eden veya ticaret siciline kaydettiren kişi, işletmeyi fiilen işletmese bile tacir sayılır. Kanuni bir yasak nedeniyle tacir olamayanlar (hâkim, memur gibi) ticari işletme işletirse yine tacir gibi sorumlu olurlar.
• Tüzel kişi tacirler (md. 16): Ticaret şirketleri (kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif) ile amacına varmak için ticari işletme işleten vakıflar, dernekler ve kamu kurumları tacir sayılır.
• Esnaf (md. 15): Ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri esnaf işletmesi sınırını aşmayan kişidir; tacir değildir (ticaret siciline değil, esnaf siciline kaydolur).

Tacir Olmanın Sonuçları (md. 18-22)

• Ticaret siciline kaydolma, bir ticaret unvanı seçme ve kullanma, ticari defterleri tutma yükümlülüğü.
• Basiretli iş adamı gibi davranma (md. 18/2): Her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmelidir; bu, olağan bir kişiden beklenenden daha yüksek bir özen ölçüsüdür.
• İhbar ve ihtarların şekli (md. 18/3): Tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar veya ihtarların geçerli olması için noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta (KEP) sistemiyle yapılması şarttır.
• Ücret ve faiz isteme (md. 20): Bir tacir, ticari işletmesiyle ilgili iş veya hizmetleri için uygun bir ücret, avans ve masraflar için de faiz isteyebilir.
• Ticari işlerde faiz: Ticari işlerde faiz serbestçe kararlaştırılabilir (3095 sayılı Kanun ve TTK md. 8 çerçevesinde).
• Cezai şartın indirilmesi yasağı (md. 22): Tacir sıfatını taşıyan borçlu, TBK'daki aşırı cezai şartın indirilmesine ilişkin hükme dayanarak cezai şartın indirilmesini isteyemez.
• İflasa tabi olma: Tacirler iflas yoluyla takip edilebilir.

Tacir Yardımcıları

Ticari temsilci (işletme sahibinin işletmeyi yönetmek ve ticari unvanı altında imza koymak yetkisini verdiği kişi; yetkisi ticaret siciline tescil ettirilir), ticari vekil (ticari temsilci sıfatı olmaksızın işletmeyi yönetmek veya belirli işleri yapmak için yetkilendirilen kişi) ve acente (ticari temsilci veya vekil gibi bir sıfatı olmaksızın, belirli bir yer ya da bölge içinde, sözleşmeyle sürekli olarak, bir tacirin ticari işletmesini ilgilendiren sözleşmelerde aracılık etmeyi veya bunları onun adına yapmayı meslek edinen kişi) tacir yardımcılarıdır. Acentenin sözleşme sona erdiğinde kanunda belirtilen şartlarla denkleştirme isteme hakkı vardır (md. 122).