Atatürk İlke ve İnkılapları

Siyasi Alanda İnkılaplar

• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922), Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923), Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924; aynı gün Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Şer'iye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılması ve Erkân-ı Harbiye Vekaleti'nin kaldırılması).
• 1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye): Kuvvetler birliği; yürütme TBMM adına cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulunca. 1928'de "Devletin dini İslam'dır" ibaresi çıkarıldı; 1934'te kadınlara milletvekili seçme-seçilme hakkı; 1937'de Atatürk ilkeleri anayasaya girdi.
• Çok partili denemeler: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924, Şeyh Said İsyanı sonrası 1925'te kapatıldı) ve Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930, Menemen Olayı öncesi kendini feshetti).

Hukuk Alanında

• Şer'iye mahkemelerinin kaldırılması (1924), Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926, İsviçre'den; tek eşlilik, kadın-erkek eşitliği, resmî nikâh), Borçlar Kanunu (İsviçre), Ceza Kanunu (İtalya), Ticaret Kanunu (Almanya).

Eğitim ve Kültür Alanında

• Tevhid-i Tedrisat (1924): Eğitim-öğretim birliği; tüm okullar Maarif Vekâletine bağlandı, medreseler kapatıldı.
• Harf İnkılabı (1 Kasım 1928): Latin esaslı Türk alfabesi; Millet Mektepleri ile okuma-yazma seferberliği.
• Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932); Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi. 1933 Üniversite Reformu (Darülfünun → İstanbul Üniversitesi).
• Halkevleri (1932), Ankara Hukuk Mektebi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi (1936).

Toplumsal Alanda

• Şapka Kanunu (1925), tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (1925), uluslararası saat ve takvim (1925-1926), ölçüler kanunu (1931), lakap ve unvanların kaldırılması (1934), Soyadı Kanunu (1934), hafta tatilinin pazara alınması (1935).
• Kadın hakları: Belediye seçimlerinde seçme-seçilme (1930), muhtarlık (1933), milletvekili (5 Aralık 1934).

Ekonomi Alanında

• İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923): Misak-ı İktisadi; millî ekonomi ve karma ekonomi anlayışı. Aşar vergisinin kaldırılması (1925), Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927), Kabotaj Kanunu (1926).
• 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı sonrası devletçilik: I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934), Sümerbank, Etibank; Merkez Bankası (1930).

Atatürk İlkeleri

• Temel ilkeler: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık (1931 CHP programı, 1937 anayasa).
• Bütünleyici ilkeler: Millî egemenlik, millî bağımsızlık, millî birlik ve beraberlik, yurtta sulh cihanda sulh, çağdaşlaşma, bilimsellik ve akılcılık, insan ve insanlık sevgisi, Türk milletinin bağımsızlığı.
• Halkçılık sınıf ayrıcalığını reddeder; devletçilik özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye girmesini öngörür; inkılapçılık yapılan inkılapları koruma ve geliştirmeyi içerir.