Millî Mücadele

Mondros ve İşgaller

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918) ile ordular terhis edildi; 7. madde (İtilaf devletlerinin güvenliklerini tehdit eden durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal hakkı) ve 24. madde (Vilayat-ı Sitte'de karışıklık çıkarsa işgal hakkı) işgallerin dayanağı oldu. İzmir'in Yunanlarca işgali (15 Mayıs 1919) millî bilinci uyandırdı.

• Cemiyetler: Yararlı cemiyetler: Kilikyalılar, Trakya Paşaeli, Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk, İzmir Müdafaa-i Hukuk, Redd-i İlhak, Milli Kongre. Zararlı (azınlık) cemiyetler: Mavri Mira, Etnik-i Eterya, Taşnak, Hınçak, Alyans İsrailit. Zararlı Türk cemiyetleri: İngiliz Muhipleri, Wilson Prensipleri, Teali-i İslam, Kürt Teali.
• Kuvâ-yı Millîye: İşgallere karşı kurulan yerel direniş birlikleri; ilk silahlı direniş Dörtyol'da Fransızlara karşı (19 Aralık 1918).

Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve Kongreler

• 19 Mayıs 1919 Samsun: Millî Mücadele'nin başlangıcı. Havza Genelgesi: İşgallerin protesto edilmesi, mitingler.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): "Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir", "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" — Millî Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirtildi; millî egemenlik ilkesine ilk vurgu.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Toplanış bakımından bölgesel, alınan kararlar bakımından millî. Manda ve himaye reddedildi; "millî sınırlar içinde vatan bir bütündür".
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Tüm yurttan temsilciler; cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adıyla birleştirildi; manda kesin olarak reddedildi; Heyet-i Temsiliye tüm yurdu temsil eder hâle geldi; İrade-i Milliye gazetesi.
• Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919): İstanbul hükümeti Heyet-i Temsiliye'yi resmen tanıdı. Son Osmanlı Mebusan Meclisi Misak-ı Millî'yi kabul etti (28 Ocak 1920); İstanbul'un resmen işgali (16 Mart 1920) üzerine meclis dağıldı.

TBMM ve Cepheler

• 23 Nisan 1920 TBMM açıldı; meclis hükümeti sistemi uygulandı. Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920) imzalandı ama yürürlüğe girmedi.
• Doğu Cephesi: Kâzım Karabekir Ermenilere karşı başarılı oldu → Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920): TBMM'nin ilk askerî ve siyasi zaferi, uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşma.
• Güney Cephesi: Fransızlara karşı Kuvâ-yı Millîye direnişi (Antep, Maraş, Urfa) → Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti oldu; Hatay dışında güney sınırı çizildi.
• Batı Cephesi: Düzenli ordu kuruldu. I. İnönü (Ocak 1921) → Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, İstiklal Marşı, Londra Konferansı, Moskova Antlaşması. II. İnönü (Mart-Nisan 1921). Kütahya-Eskişehir yenilgisi → Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921), Tekalif-i Milliye emirleri. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Mustafa Kemal'e mareşallik ve gazilik unvanı; Kars Antlaşması (1921). Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922) ve Başkomutan Meydan Muharebesi (30 Ağustos 1922): İzmir'in kurtuluşu (9 Eylül).
• Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Doğu Trakya ve İstanbul savaşsız kurtarıldı. Saltanat kaldırıldı (1 Kasım 1922).
• Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Türkiye'nin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı; kapitülasyonlar kaldırıldı. Musul sorunu, Hatay sınırı ve Boğazların yönetimi (uluslararası komisyon) çözülemeyen ya da sınırlı çözülen konulardı.