Millî Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi

Millî Edebiyat Dönemi (1911-1923)

• Başlangıç: Selanik'te çıkan Genç Kalemler dergisinde Ömer Seyfettin'in yazdığı "Yeni Lisan" makalesi (1911). Dergiyi Ali Canip Yöntem, Ömer Seyfettin ve Ziya Gökalp yönetti.
• İlkeler: Konuşulan İstanbul Türkçesi esas alınmalı; Arapça-Farsça tamlama ve çekim ekleri atılmalı; halkın kullandığı yabancı sözcükler Türkçe sayılmalı; hece ölçüsü benimsenmeli; konular millî ve yerli olmalı (Anadolu, halk, tarih).
• Beş Hececiler: Faruk Nafiz Çamlıbel (Han Duvarları, Çoban Çeşmesi), Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy, Orhan Seyfi Orhon, Yusuf Ziya Ortaç. Hece ölçüsünü yaygınlaştırdılar.
• Ziya Gökalp: Türkçülüğün Esasları, Kızıl Elma, Altın Işık; Türkleşmek-İslamlaşmak-Muasırlaşmak.
• Mehmet Emin Yurdakul: "Türk Şairi"; hece ölçüsüyle ilk şiir (Cenge Giderken, 1897; Türkçe Şiirler).
• Ömer Seyfettin: Millî hikâyeciliğin öncüsü (Kaşağı, Forsa, Pembe İncili Kaftan, Diyet, Bomba, Falaka; Efruz Bey).
• Refik Halit Karay (Memleket Hikâyeleri; Anadolu'yu gerçekçi işledi), Halide Edip Adıvar (Ateşten Gömlek, Sinekli Bakkal, Vurun Kahpeye), Yakup Kadri Karaosmanoğlu (Kiralık Konak, Yaban, Sodom ve Gomore, Ankara), Reşat Nuri Güntekin (Çalıkuşu, Yaprak Dökümü, Yeşil Gece), Mehmet Akif Ersoy (Safahat; İstiklal Marşı; aruzu konuşma diline başarıyla uyguladı, manzum hikâye).
• Bağımsız sanatçılar: Yahya Kemal Beyatlı (aruz ve klasik şiir zevki; Kendi Gök Kubbemiz; "Akıncılar", "Süleymaniye'de Bayram Sabahı"), Ahmet Haşim (sembolist; Göl Saatleri, Piyale), Yakup Kadri (Erenlerin Bağından).

Cumhuriyet Dönemi Şiiri

• Öz şiir / saf şiir: Ahmet Hamdi Tanpınar (Beş Şehir, Huzur, Saatleri Ayarlama Enstitüsü), Ahmet Muhip Dıranas, Cahit Sıtkı Tarancı (Otuz Beş Yaş).
• Toplumcu gerçekçi şiir: Nazım Hikmet Ran (serbest şiir; Memleketimden İnsan Manzaraları), Rıfat Ilgaz, Hasan İzzettin Dinamo, Ahmed Arif (Hasretinden Prangalar Eskittim), Enver Gökçe.
• Garip (I. Yeni) hareketi (1941): Orhan Veli Kanık, Oktay Rifat, Melih Cevdet Anday; ölçü, uyak ve söz sanatlarını reddettiler; sıradan insanı ve günlük dili şiire taşıdılar.
• İkinci Yeni (1950'ler): Cemal Süreya, Edip Cansever, İlhan Berk, Turgut Uyar, Ece Ayhan, Sezai Karakoç; imge yoğunluğu, anlamı zorlama, soyutlama, dilde sapmalar.
• Hisarcılar (millî-manevi değerler, gelenekle bağ; Mehmet Çınarlı, Munis Faik Ozansoy), mistik-metafizik şiir (Necip Fazıl Kısakürek - Çile; Sezai Karakoç; Cahit Zarifoğlu), Yedi Meşaleciler (1928; Sabri Esat Siyavuşgil, Ziya Osman Saba, Cevdet Kudret).
• Memleketçi-halk şiiri: Kemalettin Kamu, Ömer Bedrettin Uşaklı; Behçet Necatigil ve Fazıl Hüsnü Dağlarca bağımsız güçlü şairlerdir.

Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâyesi

• Hikâye: Sait Faik Abasıyanık (durum hikâyesi; Semaver, Lüzumsuz Adam), Sabahattin Ali (Kuyucaklı Yusuf, İçimizdeki Şeytan, Kürk Mantolu Madonna), Memduh Şevket Esendal (durum hikâyesi; Ayaşlı ve Kiracıları), Haldun Taner.
• Köy romanı: Mahmut Makal (Bizim Köy), Fakir Baykurt (Yılanların Öcü), Yaşar Kemal (İnce Memed), Kemal Tahir (Devlet Ana), Orhan Kemal (Bereketli Topraklar Üzerinde).
• Modern ve postmodern roman: Oğuz Atay (Tutunamayanlar), Yusuf Atılgan (Anayurt Oteli, Aylak Adam), Adalet Ağaoğlu, Ferit Edgü, Orhan Pamuk (Nobel 2006), Bilge Karasu.
• Bireyin iç dünyası ve millî-dinî duyarlılık: Peyami Safa (Dokuzuncu Hariciye Koğuşu, Fatih-Harbiye), Tarık Buğra (Küçük Ağa), Mustafa Kutlu.