Bilişsel Kuramlar

Bilişsel Yaklaşım

Bilişsel kuramlar öğrenmeyi zihinsel yapılardaki değişme olarak açıklar. Öğrenen bilgiyi pasif olarak almaz; algılar, yorumlar, düzenler ve önceki bilgileriyle ilişkilendirir.

Gestalt (Kavrayış) Kuramı

• Köhler'in şempanzelerle yaptığı deneylerle tanınır.
• Kavrayış (içgörü): Problemin çözümünün aniden fark edilmesi (“aha!” anı).
• Bütün, parçaların toplamından fazlasıdır. Algılama ilkeleri: benzerlik, yakınlık, tamamlama, süreklilik, şekil-zemin.

Bilgiyi İşleme Kuramı

• Duyusal kayıt: Uyarıcılar çok kısa süre (1-3 sn) tutulur; dikkat edilen bilgi kısa süreli belleğe geçer.
• Kısa süreli (çalışan) bellek: Sınırlı kapasite (7±2 birim, Miller) ve kısa süre (yaklaşık 15-30 sn). Gruplama (chunking) kapasiteyi artırır, tekrar süreyi uzatır.
• Uzun süreli bellek: Sınırsız kapasite. Anlamsal (genel bilgi), epizodik (anılar) ve işlemsel (nasıl yapılır) bilgiler saklanır.
• Kodlama: Bilginin uzun süreli belleğe aktarılması; anlamlandırma ve ilişkilendirme kodlamayı güçlendirir.

Üst Biliş

Üst biliş, bireyin kendi düşünme ve öğrenme süreçlerinin farkında olması ve bunları planlama, izleme ve değerlendirme ile yönetmesidir.

Öğrenme Stratejileri

• Tekrar stratejileri: Sesli okuma, not alma, altını çizme.
• Anlamlandırma stratejileri: Özetleme, benzetme, kendi cümleleriyle ifade etme, hafızaya yardımcı (mnemonik) teknikler.
• Örgütleme stratejileri: Kavram haritası, şema, tablo, ana fikirleri sıralama.
• Duyuşsal stratejiler: Kaygıyı kontrol etme, güdülenmeyi sürdürme.

Yapılandırmacılık

Piaget (bilişsel yapılandırmacılık) ve Vygotsky (sosyal yapılandırmacılık) öğrenenin bilgiyi kendisinin inşa ettiğini savunur. Öğretmen rehber, öğrenci aktif katılımcıdır.

ÖSYM uyarısı: Telefon numarasını 0532-456-78-90 şeklinde parçalara bölmek gruplamadır. Kendi öğrenmesini izleyip eksik yerleri belirleyen öğrenci üst bilişsel strateji kullanır.