Kazanımlar ve Beceriler

Kazanım (Öğrenme Çıktısı) Kavramı

Kazanım, öğrenme sürecinde öğrencinin edinmesi hedeflenen bilgi, beceri, tutum ve değerlerdir. Türkçe programında kazanımlar dört beceri alanına göre düzenlenir ve sınıf düzeyine göre sarmal biçimde derinleşir. İyi bir kazanım öğrenciyi özne alır, gözlenebilir ve ölçülebilir bir fiille ifade edilir.

Beceri Alanlarına Göre Örnek Kazanımlar

• Dinleme/İzleme: Dinlediklerinin/izlediklerinin ana fikrini belirler; dinlediklerinde geçen bilmediği kelimelerin anlamını tahmin eder; dinlediklerine/izlediklerine yönelik sorulara cevap verir; konuşmacının sözlü olmayan mesajlarını kavrar; dinleme stratejilerini uygular (not alarak, katılımlı, empati kurarak dinleme).
• Konuşma: Kelimeleri anlamlarına uygun kullanır; hazırlıklı ve hazırlıksız konuşma yapar; konuşmalarında beden dilini etkili kullanır; konuşma stratejilerini uygular; konuşmalarında yabancı dillerden alınmış, dilimize henüz yerleşmemiş kelimelerin Türkçelerini kullanır.
• Okuma: Noktalama işaretlerine dikkat ederek sesli ve sessiz okur; metni türün özelliklerine uygun biçimde okur; kelimelerin eş ve zıt anlamlarını bulur; deyim ve atasözlerinin metne katkısını belirler; metindeki gerçek ve hayalî ögeleri ayırt eder; görsellerle ilgili soruları cevaplar; metnin konusunu ve ana fikrini belirler; okuduğu metindeki hikâye unsurlarını belirler.
• Yazma: Şiir, bilgilendirici ve hikâye edici metin yazar; yazma stratejilerini uygular; yazım ve noktalama kurallarını uygular; yazdıklarını düzenler ve paylaşır; formları yönergelerine uygun doldurur.

Temel Dil Becerileri ve İlişkileri

• Alıcı (anlama) beceriler: Dinleme ve okuma. Üretici (anlatma) beceriler: Konuşma ve yazma.
• Edinim sırası: Dinleme → konuşma → okuma → yazma. Dinleme en çok kullanılan, yazma en zor kazanılan beceridir.
• Söz varlığı: Tüm becerilerin ortak temelidir; alıcı söz varlığı (anlaşılan kelimeler) üretici söz varlığından (kullanılan kelimeler) her zaman geniştir. Söz varlığını geliştirme teknikleri: bağlamdan anlam çıkarma, sözlük kullanımı, kelime haritası, anlam çözümleme tablosu, kelime kartları, eş-zıt anlam çalışmaları.

Üst Düzey Düşünme Becerileri

• Eleştirel okuma ve dinleme: Metindeki gerçek ve görüşü ayırt etme, yazarın amacını ve bakış açısını sorgulama, metindeki tutarsızlıkları belirleme, metni kaynak güvenilirliği açısından değerlendirme.
• Yaratıcı düşünme: Hikâyeye farklı son yazma, olay örgüsünü değiştirme, karakterin yerine kendini koyma.
• Medya okuryazarlığı: Medya iletilerinin amacını, hedef kitlesini ve ikna tekniklerini çözümleme.

Bloom Taksonomisine Göre Türkçe Kazanımları

"Metinde geçen kişileri sıralar" hatırlama; "Metnin ana fikrini belirler" anlama; "Okuduğu metinle ilgili sorulara cevap verir" anlama/uygulama; "Metindeki gerçek ve hayalî ögeleri ayırt eder" çözümleme; "Okuduklarını değerlendirir" değerlendirme; "Hikâye edici metin yazar" yaratma basamağına örnektir.