Yabancılar Hukuku

Yabancıların Hukuki Durumu

Yabancılar hukuku, yabancıların bir ülkeye giriş, ikamet, çalışma, mülk edinme, sınır dışı edilme ve haklardan yararlanma koşullarını düzenler. Anayasa md. 16'ya göre temel hak ve hürriyetler, yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabilir. Temel kanunlar: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK, 2013), 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (2016) ve 2644 sayılı Tapu Kanunu md. 35. Göç işlemlerini Göç İdaresi Başkanlığı yürütür.

Giriş ve Vize

Yabancılar Türkiye'ye geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgeyle ve gerekiyorsa vize ile girer. Vize; yurt dışındaki konsolosluklardan, kanunda belirlenen hâllerde sınır kapılarından veya elektronik ortamda (e-Vize) alınır. Vize muafiyetleri anlaşmalar ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenir. Kamu düzeni veya güvenliği bakımından sakıncalı görülenler Türkiye'ye giriş yasağı kapsamına alınabilir.

İkamet İzinleri (YUKK md. 30 vd.)

• Kısa dönem ikamet izni: Bilimsel araştırma, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, turizm gibi amaçlarla verilir.
• Aile ikamet izni: Türk vatandaşlarının ve belirli ikamet izinlerine sahip yabancıların yabancı eş ve çocuklarına verilir.
• Öğrenci ikamet izni: Türkiye'de yükseköğrenim görecek yabancılara.
• Uzun dönem ikamet izni: Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış yabancılara, kanunda belirtilen şartlarla süresiz olarak verilir; bu kişiler askerlik, seçme-seçilme ve kamu görevine girme gibi haklar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.
• İnsani ikamet izni ve insan ticareti mağduru ikamet izni.
• Geçerli çalışma izni ve Turkuaz Kart, ikamet izni yerine geçer.

Çalışma İzni (6735 sayılı Kanun)

Yabancılar, kanunda belirtilen istisnalar dışında, Türkiye'de çalışmaya başlamadan önce Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından çalışma izni almak zorundadır. Nitelikli işgücü ve yatırımcılar için Turkuaz Kart düzenlenir. Bazı meslekler (avukatlık, noterlik, hâkimlik, savcılık, kamu görevleri gibi) kanunlarla Türk vatandaşlarına özgülenmiştir.

Sınır Dışı Etme (YUKK md. 52-60)

• Sınır dışı etme sebepleri (md. 54): Terör örgütü yöneticisi veya üyesi olanlar, kamu düzeni veya güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar, vize veya ikamet süresini ihlal edenler, izinsiz çalışanlar, sahte belge kullananlar, geçim kaynağı bulunmayanlar gibi.
• Karar: Sınır dışı etme kararı Göç İdaresi Başkanlığının talimatıyla veya re'sen valiliklerce alınır.
• Yargı yolu: Sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren kanunda belirtilen süre içinde (yedi gün) idare mahkemesine başvurulabilir; idare mahkemesi on beş gün içinde karar verir ve kararı kesindir. Kural olarak yargı süreci tamamlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (kanunda sayılan güvenlik tehdidi hâlleri hariç).
• Geri gönderme yasağı (non-refoulement, md. 4): Hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı ceza ya da muameleye maruz kalacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi düşüncesi nedeniyle hayatının veya özgürlüğünün tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.

Uluslararası Koruma

• Mülteci (md. 61): Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle (Türkiye'nin 1951 Cenevre Sözleşmesindeki coğrafi sınırlaması) zulme uğrayacağından haklı nedenlerle korktuğu için vatandaşı olduğu ülkenin korumasından yararlanamayan kişi.
• Şartlı mülteci (md. 62): Avrupa ülkeleri dışında meydana gelen olaylar nedeniyle aynı koşulları taşıyan kişi; üçüncü bir ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye'de kalmasına izin verilir.
• İkincil koruma (md. 63): Mülteci veya şartlı mülteci olarak nitelendirilemeyen, ancak ülkesine gönderilmesi hâlinde ölüm cezası, işkence veya genel şiddet ortamında ciddi tehdit gibi risklerle karşılaşacak kişilere verilir.
• Geçici koruma (md. 91): Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, geri dönemeyen ve kitlesel olarak sınırlarımıza gelen yabancılara sağlanır (Suriyeliler bu statüdedir).

Yabancıların Taşınmaz Edinimi (Tapu Kanunu md. 35)

Yabancı uyruklu gerçek kişiler, kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, uygulama imar planı veya mevzii imar planı içinde bulunan ve kişi başına otuz hektarı geçmeyen taşınmazları edinebilir. Yabancıların edinebileceği taşınmazlar ilçe yüzölçümünün yüzde onunu aşamaz. Askerî yasak bölgeler ve güvenlik bölgelerinde edinim yasaktır. Cumhurbaşkanı, ülke çıkarları doğrultusunda karşılıklılık gibi şartlar ve kısıtlamalar belirleyebilir.