Hint ve Uzak Doğu Dinleri

Hinduizm

Hindistan'ın millî dinidir; belirli bir kurucusu yoktur. Çok tanrılı görünmekle birlikte tek bir mutlak varlık (Brahman) düşüncesi de bulunur.

• Kutsal metinler: Vedalar (Rigveda, Samaveda, Yacurveda, Atharvaveda), Upanişadlar, destanlar Mahabharata (içinde Bhagavadgita) ve Ramayana, Manu Kanunnamesi.
• Trimurti (üçlü tanrı): Brahma (yaratıcı), Vişnu (koruyucu), Şiva (yok edici). Tanrının bedenleşerek yeryüzüne inmesine avatar denir.
• Kast sistemi: Brahmanlar (din adamları), Kşatriyalar (yönetici ve askerler), Vaisyalar (tüccar ve çiftçiler), Sudralar (işçiler). Kast dışı kalanlara parya (dalit) denir.
• Temel inançlar: Karma (yapılan işlerin karşılığını görme yasası), samsara (ruh göçü, tenâsüh) ve bu döngüden kurtuluş olan mokşa.
• İnek kutsaldır; Ganj nehri kutsal sayılır; ölüler yakılır.

Budizm

M.Ö. 6. yüzyılda Hindistan'da Siddhartha Gautama tarafından kurulmuştur; Buda “aydınlanmış” demektir. Kast sistemini ve Vedaların otoritesini reddeder.

• Dört yüce hakikat: Hayat ıstıraptır; ıstırabın sebebi arzudur; arzu yok edilirse ıstırap biter; bunun yolu sekiz dilimli yoldur.
• Sekiz dilimli yol: Doğru görüş, doğru niyet, doğru söz, doğru davranış, doğru geçim, doğru çaba, doğru dikkat, doğru tefekkür.
• Nirvana: Arzuların sönmesiyle doğum-ölüm döngüsünden kurtuluş.
• Kutsal metin: Tripitaka (Üç Sepet).
• Mezhepler: Hinayana (Theravada) — Güney Budizmi; Mahayana — Kuzey Budizmi; Vajrayana — Tibet Budizmi (Lamaizm), lideri Dalay Lama.
• Rahipler topluluğuna sangha, tapınaklara pagoda denir.

Caynizm ve Sihizm

• Caynizm: Kurucusu Mahavira'dır. Yaratıcı tanrı fikrini kabul etmez. En belirgin ilkesi hiçbir canlıya zarar vermemektir: ahimsa. Mezhepleri Digambara ve Şvetambara'dır.
• Sihizm: 15. yüzyılda Pencap'ta Guru Nanak tarafından kurulmuştur. Hinduizm ile İslam'dan etkilenmiş, tek tanrı inancını benimsemiş, kast sistemini reddetmiştir. Kutsal kitabı Adi Granth (Guru Granth Sahib), kutsal mekânı Amritsar'daki Altın Tapınak'tır.

Çin ve Japon Dinleri

• Konfüçyüsçülük: Konfüçyüs'ün ahlak ve toplum düzeni öğretisi; atalara saygı, aile ve devlet ahlakı ön plandadır. Metinleri Beş Klasik ve Dört Kitap'tır (Konuşmalar bunlardandır).
• Taoizm: Kurucusu Lao-tzu, kutsal metni Tao Te King'dir. Tao “yol” demektir; doğayla uyum ve yin-yang dengesi esastır.
• Şintoizm: Japonya'nın millî dinidir. Tabiat ruhlarına ve atalara (kami) tapınılır; imparatorun güneş tanrıçası Amaterasu'nun soyundan geldiğine inanılır. Metinleri Kojiki ve Nihongi'dir.

İran ve Mezopotamya

• Zerdüştlük (Mecûsîlik): Kurucusu Zerdüşt, kutsal kitabı Avesta'dır. İyilik tanrısı Ahura Mazda ile kötülük gücü Ehrimen arasındaki mücadeleye dayanan düalist bir inançtır. Ateş kutsaldır; tapınaklarına ateşkede denir. Hindistan'daki mensuplarına Parsî denir.
• Sâbiîlik (Mandeizm): Hz. Yahyâ'ya bağlılık iddia eden, akarsuda vaftizi esas alan topluluk; kutsal kitabı Ginza'dır, Irak'ta yaşar.

Sınav uyarısı: Hinduizm'in kurucusu yoktur; Trimurti Brahma, Vişnu, Şiva'dır. Budizm'in kitabı Tripitaka, Zerdüştlüğün Avesta, Sihizm'in Adi Granth'tır. Ahimsa Caynizm'in, nirvana Budizm'in kavramıdır.