Koruma Tedbirleri

Koruma Tedbirleri

Koruma tedbirleri, ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesini ve verilecek hükmün infazını güvence altına almak için, kesin bir hükümden önce, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini sınırlayan geçici önlemlerdir. Ortak özellikleri: kanunilik, ölçülülük, şüphe, gecikmede tehlike ve kural olarak hâkim kararı gerekmesidir.

Yakalama ve Gözaltı

• Yakalama (md. 90): Kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanması. Suçüstü hâlinde veya izlenmekte iken kaçma şüphesi olan ya da hemen kimliğini belirleme olanağı bulunmayan kişiyi herkes geçici olarak yakalayabilir. Tutuklama veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısına veya amirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde kolluk görevlileri yakalama yetkisine sahiptir.
• Gözaltı (md. 91): Yakalanan kişi Cumhuriyet savcısı tarafından serbest bırakılmazsa soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez (zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz). Toplu olarak işlenen suçlarda savcı, her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle gözaltı süresinin uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (toplam dört gün).
• Gözaltına alınan kişinin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir (md. 95). Gözaltı kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.

Tutuklama

• Şartlar (md. 100): Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren olguların ve bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez.
• Tutuklama nedenleri: Kaçma, saklanma veya kaçma şüphesini uyandıran somut olgular; delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma hususlarında kuvvetli şüphe. Kanunda sayılan katalog suçlarda tutuklama nedeni var sayılabilir.
• Tutuklama yasağı (md. 100/4): Sadece adli para cezasını gerektiren suçlar ile hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan kasıtlı suçlarda tutuklama kararı verilemez.
• Karar mercii (md. 101): Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde istem veya re'sen mahkeme karar verir.
• Süre (md. 102): Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır (zorunlu hâllerde gerekçeleri gösterilerek altı ay uzatılabilir). Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde uzatma ile toplam süre üç yılı, terör ve örgütlü suçlar gibi bazı suçlarda beş yılı geçemez.
• Tutukluluk incelemesi soruşturma ve kovuşturma evresinde en geç otuz günlük sürelerle yapılır (md. 108).

Adli Kontrol (md. 109)

Tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde, tutuklama yerine şüphelinin adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir: yurt dışına çıkmama, belirli yerlere başvurma, güvence verme, konutu terk etmeme, belirli yerlere gitmeme gibi yükümlülükler.

Arama ve Elkoyma

• Arama kararı (md. 119): Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Ancak konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının emriyle yapılır.
• Gece araması (md. 118): Konut, işyeri veya kamuya açık olmayan kapalı yerler geceleyin aranamaz; suçüstü hâli, gecikmesinde sakınca bulunan hâl veya kaçan tutuklu ya da hükümlünün yakalanması amacıyla yapılacak aramalar hariç.
• Elkoyma (md. 123 vd.): İspat aracı olarak yararlı görülen veya eşya ya da kazanç müsaderesine tabi olan şeylere elkonulabilir.
• Bilgisayarlarda arama (md. 134), iletişimin denetlenmesi (md. 135), gizli soruşturmacı (md. 139) ve teknik araçlarla izleme (md. 140) kural olarak hâkim kararı gerektirir ve kanunda sayılan katalog suçlarla sınırlıdır.