Tanılama ve Değerlendirme Araçları

Değerlendirme Süreci

• Tarama: Risk taşıyan bireylerin belirlenmesi (yenidoğan taramaları, gelişimsel tarama, okulda öğretmen gözlem formları).
• Ön değerlendirme / sevk: Öğretmenin gözlem ve uyarlamalarına rağmen güçlük sürerse öğrenci okul rehberlik servisi aracılığıyla RAM'a yönlendirilir; hastane raporu gerekebilir.
• Tanılama (eğitsel değerlendirme): RAM bünyesindeki Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu tarafından yapılır; bireyin özel eğitim gereksinimi, uygun eğitim ortamı ve destek hizmetler belirlenir.
• Yerleştirme, BEP ve izleme aşamaları değerlendirmeyi tamamlar. Değerlendirme çok yönlü, çok disiplinli ve ayrım gözetmeden (bireyin anadili ve kültürü dikkate alınarak) yapılmalıdır.

Ölçme Araçlarının Türleri

• Formal (standart) araçlar: Norm dayanaklı; bireyin performansı yaşıt grubuyla karşılaştırılır. Örnek: zekâ testleri — WISC-R / WISC-IV, Stanford-Binet, Leiter (sözel olmayan); gelişim testleri — Denver II, AGTE; Metropolitan okul olgunluğu; Peabody resim-kelime.
• Uyumsal davranış ölçekleri: Vineland Uyumsal Davranış Ölçeği, AAMR Uyumsal Davranış Ölçeği.
• Otizm için: CARS (Çocukluk Otizmi Derecelendirme Ölçeği), ADOS, GARS; tarama: M-CHAT.
• İnformal (yapılandırılmamış ya da öğretmen yapımı) araçlar: Öğretime doğrudan yön verir.
• Ölçüt bağımlı ölçü araçları (ÖBÖA): Bireyin performansı önceden belirlenmiş ölçüte göre değerlendirilir; kaba değerlendirme ve ayrıntılı değerlendirme aşamaları vardır; öğretmen tarafından hazırlanır ve BEP'teki performans düzeyinin belirlenmesinde temel araçtır.
• Programa dayalı (müfredat temelli) değerlendirme: Öğrencinin öğretim programındaki becerilerdeki performansının sık ve kısa ölçümlerle izlenmesi (ör. dakikada doğru okunan sözcük).
• Hata analizi (okuma ve matematikte hata türlerinin belirlenmesi), gözlem (olay kaydı, aralık kaydı), görüşme, portfolyo, performans değerlendirme.
• İşlevsel davranış değerlendirmesi: Problem davranışın işlevini belirlemek için görüşme, doğrudan gözlem (ABC) ve işlevsel analiz.

Ölçmeye İlişkin Kavramlar

• Geçerlik, güvenirlik, norm, standart puan; değerlendirme yalnız tek bir test puanına dayandırılmamalı.
• Etiketleme riskinin farkında olunmalı; tanılama sonucu öğrenciyi sınırlamak için değil, uygun desteği planlamak için kullanılır.