Sahih, Hasen ve Zayıf Hadis

Sıhhat Bakımından Hadisler

Hadisler, kabul edilip delil olma bakımından makbul (sahih ve hasen) ve merdûd (zayıf) olarak ayrılır. Bu ayrımı sistemli hâle getiren ve “hasen” terimini yaygınlaştıran âlim Tirmizî'dir.

Sahih Hadis

Beş şartı taşıyan hadistir:

1. Adalet: Râvîlerin dinî ve ahlaki yönden güvenilir olması.
2. Zabt: Râvîlerin hadisi iyi ezberleyip veya yazıp eksiksiz aktarabilmesi.
3. İttisal: Senedin kesintisiz olması.
4. Şâz olmamak: Güvenilir râvînin, kendisinden daha güvenilir râvîlere aykırı rivayette bulunmaması.
5. İlletli olmamak: Hadiste sıhhatine zarar veren gizli bir kusurun bulunmaması.

Hasen Hadis

Sahih hadisin şartlarını taşımakla birlikte râvîsinin zabtı biraz daha zayıf olan hadistir. Delil olma bakımından sahih gibi amel edilir. Başka yollarla desteklenen hasen hadis sahih li-gayrihî; desteklenen zayıf hadis hasen li-gayrihî derecesine yükselir.

Zayıf Hadis

Sahih ve hasen hadisin şartlarından birini veya birkaçını taşımayan hadistir.

Senedindeki kopukluk sebebiyle zayıf olanlar:

• Mürsel: Tâbiînin, sahâbîyi atlayarak doğrudan Hz. Peygamber'den rivayet ettiği hadis.
• Münkatı': Senedinden bir râvî düşmüş veya senedin farklı yerlerinden birer râvî düşmüş hadis.
• Mu'dal: Senedinde peş peşe iki veya daha fazla râvî düşmüş hadis.
• Muallak: Senedin baş tarafından bir veya daha çok râvî düşmüş hadis.
• Müdelles: Râvînin senetteki bir kusuru gizleyerek rivayet ettiği hadis (tedlîs).

Râvîdeki kusur sebebiyle zayıf olanlar:

• Mevzû: Hz. Peygamber söylemediği hâlde ona nispet edilen uydurma söz. Hadis sayılmaz; en kötü derecedir.
• Metrûk: Yalancılıkla itham edilen râvînin tek başına rivayet ettiği hadis.
• Münker: Zayıf râvînin güvenilir râvîye aykırı rivayeti. Karşılığı ma'rûf'tur.
• Şâz: Güvenilir râvînin daha güvenilir râvîlere aykırı rivayeti. Karşılığı mahfûz'dur.
• Muallel: Görünüşte sağlam, ancak gizli kusuru bulunan hadis.
• Müdrec: Senedine veya metnine râvî tarafından ekleme yapılmış hadis.
• Maklûb: Senedinde veya metninde yer değiştirme yapılmış hadis.
• Muzdarib: Birbirine aykırı şekillerde rivayet edilip aralarında tercih yapılamayan hadis.

Mevzû Hadis

Hadis uydurma sebepleri arasında siyasi ve mezhebî taassup, kişisel çıkar, halkı dine teşvik etme düşüncesi, kıssacılık yer alır. Uydurma hadisleri toplayan eserlere mevzûât denir: İbnü'l-Cevzî, el-Mevzûât; Ali el-Kārî, el-Mevzûâtü'l-Kübrâ.

Sınav uyarısı: Mürselde sahâbî atlanmıştır. Mu'dalda peş peşe iki râvî, muallakta senedin başı düşmüştür. Mevzû uydurma hadistir. Şâz güvenilir râvînin, münker zayıf râvînin aykırı rivayetidir.