Sözcük Türleri

İsimler (Adlar)

• Varlıkları, kavramları karşılayan sözcüklerdir. Özel isim (tek varlığı karşılar, büyük harfle başlar) - cins isim; somut - soyut; tekil - çoğul - topluluk ismi (ordu, sürü, millet).
• İsim çekim ekleri: Çoğul (-lar), iyelik (-ım, -ın, -ı, -ımız…), hâl ekleri (yalın, -ı belirtme, -e yönelme, -de bulunma, -den ayrılma; ayrıca vasıta -le, eşitlik -ce), ilgi eki (-ın).
• İsim tamlamaları: Belirtili (tamlayan ilgi eki, tamlanan iyelik eki alır: kapının kolu), belirtisiz (yalnız tamlanan iyelik eki alır: kapı kolu), zincirleme (kapı kolunun rengi), takısız (ekler kullanılmadan, malzeme ilişkisi: demir kapı; sıfat tamlamasıyla karıştırılmamalı).

Sıfatlar (Ön Adlar)

• İsimleri niteleyen ya da belirten sözcüklerdir. Niteleme sıfatları (nasıl? sorusu: kırmızı elma) ve belirtme sıfatları: işaret (bu, şu, o), sayı (asıl, sıra, üleştirme, kesir: üç, üçüncü, üçer, yarım), belgisiz (bazı, birkaç, her), soru (hangi, kaç, nasıl).
• Sıfat tamlaması: sıfat + isim. Sıfatın derecelendirilmesi: pekiştirme (masmavi), küçültme (-ce, -imsi, -cik), karşılaştırma (daha, en).
• Adlaşmış sıfat: Nitelediği isim düşünce sıfatın isim görevini üstlenmesi: Yaşlılara yardım et.

Zamirler (Adılar)

• İsimlerin yerini tutan sözcüklerdir: kişi zamirleri (ben, sen, o…; dönüşlülük zamiri kendi), işaret zamirleri (bu, şu, o, öteki, beriki), belgisiz zamirler (biri, bazısı, hepsi, kimse), soru zamirleri (kim, ne, hangisi), ilgi zamiri (-ki: benimki, seninki).
• Sıfat ile zamir ayrımı: İşaret ve belgisiz sözcükler isimden önce gelip onu belirtirse sıfat, ismin yerini tutarsa zamirdir (Bu kitap güzel – sıfat; Bu güzel – zamir).

Zarflar (Belirteçler)

• Fiilleri, fiilimsileri, sıfatları ya da başka zarfları niteleyen sözcüklerdir. Türleri: durum (nasıl? hızlı koştu), zaman (ne zaman? yarın), yer-yön (nereye? içeri, aşağı; hâl eki almaz), miktar-azlık-çokluk (ne kadar? çok, daha, en), soru (nasıl, niçin, ne zaman).

Edat, Bağlaç ve Ünlem

• Edatlar (ilgeçler): Tek başına anlamı olmayan, öteki kelimelerle anlam ilişkisi kuran sözcükler: gibi, için, ile, kadar, göre, doğru, karşı, sanki, ancak, yalnız.
• Bağlaçlar: Eş görevli sözcükleri ya da cümleleri bağlar: ve, ile, ama, fakat, çünkü, ya da, hem…hem, ne…ne, de (ayrı yazılır), ki (bağlaç olan ki ayrı yazılır).
• Ünlemler: Duygu, seslenme ve doğa seslerini karşılar: ah, eyvah, hey, şırıl şırıl (yansıma).

Fiiller ve Fiilimsiler

• Anlamına göre fiiller: İş (kılış) fiili (nesne alabilir: yazmak), durum fiili (nesne almaz: uyumak), oluş fiili (zamanla kendiliğinden olan değişim: büyümek, sararmak).
• Kip ekleri: Haber kipleri (görülen geçmiş -di, öğrenilen geçmiş -miş, şimdiki zaman -yor, gelecek zaman -ecek, geniş zaman -r) ve dilek kipleri (istek -e, şart -se, gereklilik -meli, emir).
• Ek fiil: İsim soylu sözcükleri yüklem yapar (-dir, -di, -miş, -se) ve birleşik zamanlı fiil oluşturur (gelmişti, gelecekse).
• Fiilde çatı: Özneye göre etken-edilgen; nesneye göre geçişli-geçişsiz; dönüşlü (yıkanmak), işteş (görüşmek), ettirgen (yazdırmak).
• Fiilimsiler: İsim-fiil (-me, -ış, -mek), sıfat-fiil (-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş), zarf-fiil (-ip, -arak, -ince, -meden, -ken, -dıkça, -eli, -casına).